Nastawnia bramowa Bt w Bytomiu

Nastawnia bramowa „Bt” przy stacji kolejowej Bytom to modernistyczny budynek z 1935 roku, w którym nastawnicownia wisi nad torami na stalowym filarze. Wpisano ją do rejestru zabytków, a jej forma jest uznawana za rzadką w skali kraju.

Jak zbudowano nastawnię

Budynek powstał, gdy Bytom (niem. Beuthen) należał do Niemiec. Obsługę ruchu na stacji zapewniała jedna nastawnia dyspozytorska, dzisiejsza „Bt”, oraz sześć nastawni wykonawczych. Ma formę dwóch brył na rzucie litery T, w modernizmie w konwencji okrętowej (streamline) typowej dla lat 30. XX wieku. Niższa bryła mieści pomieszczenia warsztatowe, wyższa, zakończona półkoliście, nastawnicownię z pulpitami. Obie części łączy czterokondygnacyjna klatka schodowa, a na jej elewacji wschodniej widać zegar o kwadratowej tarczy i napis „Bt”.

Dlaczego jest zabytkiem

Stalowa część i filar są łączone nitami, a niższa bryła z klatką schodową jest ceglana. Prof. Miron Urbaniak uznaje nastawnię za unikatową w kraju, bo takie obiekty budowano niemal wyłącznie na terenach dawnych Niemiec, głównie na Górnym Śląsku. Poza Bytomiem podobny budynek stoi tylko w Gdańsku-Wrzeszczu. Wokół ochrony budynku toczył się spór: inicjatywa mieszkańców doprowadziła do wpisu do rejestru, a decyzja objęła cały budynek wraz z suwakowymi urządzeniami sterowania ruchem.

Praktycznie

• Położenie: rejon placu Wolskiego i ulicy Kolejowej, przy stacji Bytom; właścicielem jest PKP Polskie Linie Kolejowe.
• To obiekt kolejowy, nie muzeum: ogląda się go z zewnątrz, ze strony ulicy i peronów, bez wchodzenia na teren kolejowy.
• W pobliżu stoi gmach Opery Śląskiej i park im. Franciszka Kachla.