Północna Jura ma gęstą sieć rezerwatów, a większość z nich leży w gminach Janów, Olsztyn i Żarki, w granicach Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd. Ten tekst układa je w kolejność spacerów: najpierw jądro okolic Złotego Potoku, potem rezerwaty wokół Mirowa i Olsztyna, na końcu cisy w Żarkach i trzy rezerwaty na północ od Jury, w okolicach Kłobucka i Koniecpola. Kolejność wynika z położenia w gminach i powiatach, nie z gotowej trasy: oznakowanej pętli łączącej wszystkie te miejsca źródła nie podają.

Najpierw Parkowe i okolice Złotego Potoku

Rezerwat Parkowe to dobry początek, bo ma najdłuższą historię ochrony. W 1907 roku hrabia Raczyński ograniczył tu wyrąb lasu, w 1927 roku powstał rewir rezerwatowy, a rezerwatem teren uznano 3 września 1957 roku. Po powiększeniu w 2011 roku ma 234,13 ha. Chroni wzgórza z fragmentami doliny Wiercicy, ostańce skalne, w tym Diabelskie Mosty, Skałę z Krzyżem i Bramę Twardowskiego, oraz kilka typów lasu: od łęgu jesionowo-olszowego po buczyny. We wschodniej części dwoma źródłami, Źródłem Elżbiety i Źródłem Zygmunta, wypływa Wiercica.

Jeśli po spacerze zostaje czas, w Złotym Potoku stoi Pałac Raczyńskich. Sam Złoty Potok i pobliska Góra Zborów mają w portalu osobne teksty, tu zostają tylko odesłaniem: Góra Zborów to osobny rezerwat z dużym rejonem wspinaczkowym.

Niedaleko, w okolicach Apolonki w gminie Janów, leży Kaliszak: 14,64 ha lasu jodłowo-sosnowego, utworzone 18 grudnia 1953 roku. Drzewa mają od 100 do 160 lat. W rezerwacie żyje około 540 gatunków motyli, a wśród nich paź królowej i paź żeglarz. Źródła nie opisują znakowanych ścieżek, więc to rezerwat na krótkie zajrzenie, nie na całodzienną trasę.

Siedlec, Mirów i Olsztyn: buczyny i skały

Bogdaniec chroni buczyny na dwóch rozległych wzgórzach, Bogdańcu i Koziarskiej Górze, z wapiennymi ostańcami i ścianami skalnymi porośniętymi mchami i paprotnicą kruchą. Powstał zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach, czyli dużo później niż Parkowe czy Kaliszak, więc starsze mapy i przewodniki mogą go nie pokazywać. Ma 126,13 ha. Leży w gminie Janów, około 2,5 km od Pustyni Siedleckiej, którą można połączyć z wyprawą w jedną całość.

Dalej, między wsiami Gorzków Stary i Holendry, leży Bukowa Kępa. To rezerwat ścisły, 52,84 ha, utworzony zarządzeniem ministra w 1995 roku. Chroni las bukowy na podłożu wapiennym i lessowym; różnica wysokości sięga około 100 m, najwyższy punkt ma 384 m n.p.m., a ostańce dochodzą do 30 m. Ponieważ ochrona jest ścisła, dozwolone ścieżki trzeba sprawdzić w Parku Krajobrazowym Orlich Gniazd. Niedaleko stoją Zamek w Mirowie i zamek w Bobolicach.

Największy z tej grupy to Sokole Góry koło Olsztyna. Rezerwat utworzono w 1953 roku na 333,27 ha, w 1963 roku zmniejszono go do 215,95 ha, a od 1 czerwca 2023 roku ma 222,92 ha, bo ochroną objęto przylegające wydzielenia leśne z Jodłową Górą. Wzgórza Sokola Góra, Pustelnica, Puchacz, Donica, Karzełek i Setki są zbudowane z wapieni przykrytych lessem. Jaskinie służą nietoperzom do zimowania, a w jaskini Studnisko jest kolonia rozrodcza nocków dużych, jedna z nielicznych w Polsce zlokalizowanych pod ziemią. Przez rezerwat prowadzą czerwony Szlak Orlich Gniazd, czarny szlak imienia Barbary Rychlik, ścieżka edukacyjna i Dróżka Świętego Idziego. Dwie skały, Boniek i Pielgrzym, udostępniono do wspinaczki. Dwa kilometry dalej stoi Zamek w Olsztynie.

Cisy Przybynowskie w gminie Żarki

Cisy Przybynowskie to mały rezerwat, 7,6 ha z otuliną 20,82 ha, utworzony 22 sierpnia 2015 roku na południowy wschód od wsi Ostrów. Chroni naturalne stanowisko cisa pospolitego: około 30 blisko stuletnich drzew o pokroju drzewiastym oraz podrost, najwięcej w podmokłych fragmentach lasu. To jeden z sześciu rezerwatów cisowych w województwie śląskim. Cisy chroni się ogrodzeniami przed zgryzaniem przez zwierzęta oraz usuwaniem konkurencyjnych drzew, więc wejście może być ograniczone; zasady podaje Nadleśnictwo Złoty Potok.

Za granicą Jury: Szachownica, Dębowa Góra i Borek

Trzy rezerwaty leżą już poza Jurą Krakowsko-Częstochowską, ale sąsiadują z nią i pasują do jednego wyjazdu. Szachownica w gminie Lipie (powiat kłobucki) to rezerwat przyrody nieożywionej, 12,7 ha, utworzony w 1978 roku. Chroni wapienną Krzemienną Górę i korytarze jaskini Szachownica, odsłonięte podczas eksploatacji kamienia. Jaskinia jest miejscem masowego zimowania nietoperzy, więc nie służy zwiedzaniu. Dębowa Góra leży około 2 km na południe od centrum Kłobucka: 5,43 ha lasu dębowo-grabowego z dębami szypułkowymi w wieku od 140 do 200 lat, utworzone w 1953 roku. Borek pod Koniecpolem (64,70 ha, 1953 rok) leży w Niecce Włoszczowskiej, w sąsiedztwie Jury; akt powołujący podawał nieco mniejszą powierzchnię, 64,16 ha.

Szachownicę i Dębową Górę łączy Szlak Rezerwatów Przyrody: niebieski szlak pieszy PTTK o długości 95,5 km, od stacji Blachownia do stacji Chorzew Siemkowice. Prowadzi też przez rezerwaty Zamczysko, Modrzewiowa Góra, Węże, Dąbrowa w Niżankowicach i Mokry Las. To jedyny w tym tekście gotowy ciąg oznakowanych rezerwatów, ale już na północ od Jury, w dwóch województwach.

Zasady, które obowiązują wszędzie

Rezerwat to nie park. Zasady wstępu i dozwolone ścieżki określają zarządzenia o utworzeniu każdego z nich, a rezerwaty ścisłe, jak Bukowa Kępa, mają ograniczenia największe. Przed wyjazdem sprawdź je w odpowiednim nadleśnictwie (Złoty Potok, Kłobuck, Gidle) albo w Zespole Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego. Na miejscu trzymaj się wyznaczonych dróg i szlaków.