Szlak Orlich Gniazd prowadzi z Krakowa do Częstochowy przez Wyżynę Krakowsko-Częstochowską i liczy 163,9 km. Jest czerwonym szlakiem pieszym, ale pierwszy czerwony szlak na Jurze wyznaczono w 1930 roku i biegł zupełnie inaczej. Historia szlaku to historia dwóch pomysłów, z których drugi ostatecznie się przyjął.

Pomysł z 1927 roku i pierwszy szlak

Wytyczenie szlaku przez najwyższe wzniesienia Jury zaproponował w 1927 roku w czasopiśmie „Ziemia" Stanisław Leszczycki, geograf i popularyzator krajoznawstwa. W 1930 roku wyznaczono czerwony szlak, ale nie była to jeszcze droga z Krakowa do Częstochowy. Wychodził z Krakowa, zataczał łuk w jego północno-zachodnich okolicach przez Płaskowyż Ojcowski i Garb Tenczyński i wracał do Krakowa. Miał dużo walorów krajobrazowych i krajoznawczych, ale nikt go potem nie konserwował ani nie odnawiał, więc po pewnym czasie znaki przestały być widoczne.

Nowy projekt z 1948 i wytyczenie w 1950 roku

Projekt nowego szlaku ogłosił w 1948 roku Kazimierz Sosnowski, znany turysta i krajoznawca. Wyznaczono go dwa lata później, w 1950 roku, za pieniądze pozyskane z Ministerstwa Komunikacji. Od tamtej pory trasa była wielokrotnie zmieniana i korygowana, żeby prowadziła przez najbardziej atrakcyjne krajobrazowo tereny wyżyny. Dlatego dzisiejszy przebieg nie jest kopią szlaku z 1950 roku. Szczegółowych zmian przebiegu trzeba szukać w aktualnej mapie.

Nazwa wywodzi się od zamków. Są to jurajskie zamki i warownie wybudowane na skałach dochodzących do 30 metrów wysokości, zbudowane głównie z wapienia w XIV wieku. Były one częścią systemu obronnego granicy Korony od strony Śląska za Kazimierza Wielkiego (zob. zamek w Bobolicach).

Którędy biegnie dziś

Szlak jest oznaczony kolorem czerwonym. Na trasie, w kolejności od Krakowa, leżą: Korzkiew, Ojców, Pieskowa Skała, Rabsztyn, Bydlin, Smoleń, Pilica, Ogrodzieniec, Morsko z ruinami zamku Bąkowiec, Bobolice, Mirów i Olsztyn. Część źródeł dodaje do szlaku też Tenczyn, Lipowiec, Siewierz i Wawel, więc granica „orlich gniazd" bywa rozumiana różnie. W naszej bazie leżą na szlaku między innymi zamek w Pilicy, zamek w Smoleniu, ruiny Ogrodzieńca, zamek w Morsku, zamek w Mirowie i zamek w Olsztynie. Wśród dodatkowych wymieniane jest ruiny zamku biskupiego w Siewierzu.

Odcinek Kraków - Ojców należy do Małopolski, a szlak wchodzi tam do Ojcowskiego Parku Narodowego. W województwie śląskim punktami orientacyjnymi są Ogrodzieniec, Podzamcze, Morsko, Mirów, Bobolice i Olsztyn. Szlak kończy się w Częstochowie, a na odcinku śląskim przecina tereny Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd. Park chroni między innymi trzy główne pasma skalne: Smoleńsko-Niegowonickie, Zborowsko-Ogrodzienieckie i Mirowsko-Olsztyńskie.

Wersja rowerowa i strażnice na trasie

Wersją rowerową jest Rowerowy Szlak Orlich Gniazd. To czerwony szlak o długości 189,61 km, a oficjalny opis określa go jako wymagający technicznie i fizycznie, z odcinkami asfaltowymi, gruntowymi, szutrowymi, piaszczystymi i kamienistymi. Wiedzie podobną trasą co szlak pieszy, ale przez inne miejsca: mija na przykład Strażnicę Przewodziszowice i Strażnicę Suliszowice, których szlak pieszy nie wymienia. Dla rodzin z dziećmi polecane są łatwiejsze odcinki, między innymi do zamków w Mirowie i Bobolicach, w większości wyłączone z ruchu samochodowego.

Etapy szlaku można zaplanować z dojazdem koleją: według opisu wersji rowerowej stacje leżą w Krzeszowicach, Olkuszu i Zawierciu, a oba końce trasy, Kraków i Częstochowa, są dobrze skomunikowane. Przed wyjściem sprawdź aktualny przebieg w mapie PTTK, bo trasa była zmieniana wielokrotnie.