Wieś drwali i pasterzy pod Baranią Górą

Historia Wisły zaczyna się na przełomie XVI i XVII wieku. Pierwsi osadnicy byli drwalami pracującymi dla książąt cieszyńskich, dostarczali drewno opałowe i gonty na potrzeby zamku w Cieszynie. Niemal równocześnie przybywali Wołosi, czyli Wałasi, którzy przynieśli kulturę pasterską. Szałaśnictwo, czyli letni wypas owiec w górach, stało się na długo podstawą życia miejscowej ludności.

Pierwszy dokument wspominający wieś pochodzi z 1615 roku i dotyczy dostawy gontów na folwark pod Cieszynem. W 1643 roku wieś wpisano do urbarza Księstwa Cieszyńskiego, a wymieniono w nim 30 osadników. Wisła była od początku osadą protestancką: już najstarsza księga gruntowa z 1644 roku wspomina zamknięcie drewnianego kościoła ewangelickiego. Do dziś ewangelicy stanowią tu największą grupę wyznaniową, a w mieście działa kilka ich parafii, o czym opowiadają choćby cmentarz ewangelicki Na Groniczku, poświęcony w 1819 roku, i Muzeum Beskidzkie w dawnej karczmie ewangelickiej, poświęcone życiu górali Beskidu Śląskiego.

W XIX wieku pasterstwo słabło. Huty na Śląsku Cieszyńskim potrzebowały drewna bukowego, kopalnie węgla drewna iglastego, a gospodarka leśna wypierała górali z polan. W 1913 roku w Wiśle działało jeszcze siedem szałasów z około 600 owcami. Jednocześnie rosło zainteresowanie samymi górami: za pierwszą udokumentowaną wycieczkę na Baranią Górę uważa się tę, którą 14 sierpnia 1810 roku odbył późniejszy książę pszczyński Ludwig von Anhalt-Köthen-Pless, a w 1843 roku do źródeł Wisły dotarł Wincenty Pol.

Hoff, Ochorowicz i pierwsze wille

Za odkrywcę Wisły jako miejsca wypoczynku uchodzi Bogumił Hoff, krajoznawca i amatorski etnograf z Radomia, współpracownik Oskara Kolberga. Do Wisły przyjechał po raz pierwszy w 1882 roku, szukając miejsca na poprawę zdrowia, a potem wracał co roku i zachwalał wieś w prasie i wśród znajomych. W 1885 roku zbudował pierwszą drewnianą willę wypoczynkową, nazwaną „Bożydar”, a miejscowi mówili na nią „Warszawa”. Nazwę gruntu zapisuje się też jako „Boży Dar”, więc pisownia nazw w różnych opracowaniach nieco się różni. W 1892 roku Hoff osiadł w Wiśle na stałe, a zmarł tu w 1894 roku. Spoczywa na cmentarzu Na Groniczku. W 1888 roku wydał monografię „Lud cieszyński”, której pierwszą część poświęcił początkom Wisły i jej mieszkańcom.

Dzieło Hoffa przejął warszawski filozof i psycholog Julian Ochorowicz, który zamieszkał w Wiśle w 1899 roku i mieszkał tu z przerwami do 1913 roku. Razem z architektem Bogdanem Hoffem, synem Bogumiła, zbudował kilka drewnianych pensjonatów, między innymi „Maję”, „Sokoła” i „Placówkę”. Jego murowaną willę, Ochorowiczówkę, widać na ulicy Ochorowicza do dziś. Pensjonaty przyciągały pisarzy: w 1900 roku w „Placówce” mieszkał Bolesław Prus, a jesienią 1901 roku Władysław Reymont pisał tu fragmenty „Chłopów”, w willi Ochorowicza, według różnych źródeł w „Placówce” lub w „Jaskółce”. Maria Konopnicka odwiedziła Wisłę w 1896 roku na jeden dzień i zniechęciły ją prymitywne warunki, o czym pisała w liście do córki.

Oficjalnym początkiem letniska jest rok 1911. Za namową Ochorowicza i dzięki zabiegom Bogdana Hoffa uruchomiono w centrum wsi nowoczesny zakład kąpielowy. Latem w Wiśle przebywało około 300 gości, więc Rząd Krajowy w Opawie uznał wieś za letnisko. Wkrótce powstały wodociąg grawitacyjny i kanalizacja.

Habsburgowie i pałacyki myśliwskie

Beskidzkie lasy były też terenem łowieckim Habsburgów cieszyńskich. Na polanie Przysłop pod Baranią Górą stoi drewniany, tyrolski Pałacyk Myśliwski Habsburgów z lat 1897-1898, dziś związany z PTTK. To nie jest ten sam budynek, który później zamieniono w rezydencję prezydenta. Drugi pałacyk arcyksiążę cieszyński Fryderyk kazał postawić w 1906 roku na zboczu Zadniego Gronia, a ukończono go w 1907 roku. Parterowy, modrzewiowy dom w stylu karpacko-tyrolskim miał około 30 pokoi. Do tego zespołu należy drewniana kaplica św. Jadwigi Śląskiej z 1909 roku, która przetrwała wszystkie późniejsze przebudowy.

W listopadzie 1918 roku, po rozpadzie monarchii, miejscowa ludność splądrowała pałacyk myśliwski, w odwecie za nadużycia arcyksiążęcej służby leśnej. Według jednego opracowania w 1915 roku gośćmi arcyksięcia byli tu cesarz niemiecki Wilhelm II i Hindenburg, natomiast inne opracowanie wiąże wizytę Wilhelma II właśnie z tamtym budynkiem. Źródła rozchodzą się więc co do miejsca tej wizyty.

Zameczek: dar Śląska dla prezydenta

Po 1918 roku opuszczony pałacyk przejęło państwo. W 1927 roku Sejm Województwa Śląskiego postanowił go wyremontować i przeznaczyć na rezydencję prezydenta Rzeczypospolitej, jako symbol jedności Śląska z Polską. Remont zakończono 23 grudnia 1927 roku, a w nocy z 23 na 24 grudnia budynek w niewyjaśnionych okolicznościach spłonął doszczętnie.

Sejm Śląski zdecydował o budowie nowego, bardziej reprezentacyjnego obiektu. Przeznaczył na to 2 miliony złotych z kasy województwa, a dodatkowo zbierano pieniądze wśród mieszkańców i przemysłowców. Projekt powierzono krakowskiemu architektowi Adolfowi Szyszko-Bohusowi, który w latach 1929-1931 zaprojektował zespół modernistycznych budynków. Na miejscu dawnego pałacyku powstał Zamek Dolny dla świty, a nieco wyżej Zamek Górny, właściwa rezydencja. Jego łukowy kształt odpowiada przebiegowi warstwicy, a bryła świadomie nawiązuje do średniowiecznej warowni. Wnętrza zaprojektowali Andrzej Pronaszko i Włodzimierz Padlewski. Pierwotne płaskie dachy okazały się niepraktyczne w górskim klimacie, dlatego w 1938 roku dobudowano strome dachy kryte miedzią.

21 stycznia 1931 roku Sejm Śląski uroczyście przekazał obiekt prezydentowi Ignacemu Mościckiemu, a Wisła nadała mu honorowe obywatelstwo. Do 1939 roku służył głowie państwa jako miejsce wypoczynku. Czasy okupacji spędził w dyspozycji niemieckiego SS, a po wojnie odrestaurowany obiekt wrócił do dyspozycji prezydenta. Po zniesieniu urzędu prezydenta był ośrodkiem wypoczynkowym Urzędu Rady Ministrów, a w 1981 roku stał się domem wczasowym kopalni. W 2002 roku przejęła go z powrotem Kancelaria Prezydenta RP, a po remoncie w latach 2003-2005 otwarto go ponownie jako rezydencję. Dziś Zamek Prezydenta RP pełni funkcje reprezentacyjne i wypoczynkowe, a część wnętrz, między innymi gabinet Mościckiego, jest udostępniana zwiedzającym na zasadach ustalanych przez Kancelarię.

Droga do Zameczka prowadzi doliną Czarnej Wisełki, nad Jeziorem Czerniańskim, a stąd jest już blisko do przełęczy Szarcula z drewnianą wieżą widokową.

Kolej, narty i dwudziestolecie międzywojenne

Rozwój miejscowości w okresie międzywojennym był bardzo szybki. Powstały Urząd Gminy z pocztą, Dom Zdrojowy z salą kinową, basen i około 100 nowych willi. W 1929 roku do centrum Wisły dotarła linia kolejowa, a w 1932 roku przedłużono ją do Głębiec. Linię z Goleszowa do Wisły Głębiec otwarto w ostatnim odcinku 11 września 1933 roku, a charakterystycznym elementem trasy jest żelbetowy most nad doliną Dziechcinki z lat 1931-1933. Wisła wyprzedziła wtedy pobliski Ustroń i należała do najpopularniejszych letnisk w Polsce, a jako ośrodek narciarski ustępowała tylko Zakopanemu.

W 1937 roku miasto gościło Święto Gór, na którym prezydent Mościcki odsłonił Pomnik Źródeł Wisły dłuta Konstantego Laszczki. Rzeźbę zniszczyli Niemcy w czasie II wojny światowej, a dzisiejszy pomnik jest repliką.

Po wojnie: Wisła dla wczasowiczów

Po 1945 roku większość przedwojennych pensjonatów upaństwowiono i przekazano Funduszowi Wczasów Pracowniczych. Wisła stała się najpopularniejszym ośrodkiem wypoczynkowym dla mieszkańców Górnego Śląska. W 1962 roku otrzymała prawa miejskie, a w latach 60. i 70. powstawały zakładowe domy wypoczynkowe i kempingi. Z tamtej tradycji wyrosło współczesne miasto, w którym kościół Znalezienia Krzyża Świętego z wieżą przeniesioną w 1983 roku z Połomi koło Wodzisławia Śląskiego jest jednym z przykładów drewnianej architektury sakralnej, a w centrum miasta koncerty i święta miejskie odbywają się pod dachem amfiteatru przy placu Bogumiła Hoffa.