Plany sprzed wojny i decyzja z 1950 roku

Pomysł dużego stadionu w polskiej części Górnego Śląska pojawił się już w okresie międzywojennym. W 1939 roku gotowy był projekt zlecony przez Adama Kocura, prezydenta Katowic i przewodniczącego komitetu budowy, a obiekt miał przypominać Stadion Olimpijski w Berlinie. Wybuch wojny przekreślił te plany. Pod koniec lat 40. kolejny stadion na 70 tysięcy osób przewidziano w planie sześcioletnim, ale ten pomysł też nie został zrealizowany.

Decyzja o budowie zapadła 20 grudnia 1950 roku na posiedzeniu Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach. Stadion miał stanąć na terenie tworzonego wówczas Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku, dziś Parku Śląskiego, który powstawał na dawnych hałdach i nieużytkach pogórniczych. Architektem został Julian Brzuchowski, a kierownikiem robót inżynier Wiktor Pade.

Budowa: piaskowiec, granit i społeczna praca

Według części źródeł prace rozpoczęły się w 1951 roku, natomiast dzieje.pl pisze, że budowę zaczęto w marcu 1953 roku; w obu przypadkach stadion jest gotowy w 1956 roku. Część robót wykonywali fachowcy sprowadzeni z Czechosłowacji. Obiekt zbudowano z czerwonego i białego piaskowca, granitu oraz betonu. Kluby sportowe okręgu katowickiego dołożyły do kasy komitetu budowy ponad 100 tysięcy złotych, a mieszkańcy województwa przepracowali w czynie społecznym 589 938 roboczogodzin. Stadion powstawał równocześnie ze Stadionem Dziesięciolecia w Warszawie.

Od zachodu misę opasało półkole kas i bramek wejściowych, a na wschód od niej urządzono boiska pomocnicze otoczone szpalerami drzew. Wokół stadionu posadzono grupy wysokich kolumnowych topól.

Otwarcie w 1956 roku i stutysięcznik

Oficjalna inauguracja odbyła się 22 lipca 1956 roku, w dniu największego święta państwowego Polski Ludowej. Towarzyski mecz z reprezentacją NRD Polacy przegrali 0:2, a według dzieje.pl na trybunach było około 90 tysięcy osób. Pierwszym dyrektorem został Mikołaj Beljung.

Pojemność pierwotnej konstrukcji źródła opisują różnie. Jedne podają 87 tysięcy miejsc oficjalnie, dzieje.pl 80 tysięcy miejsc siedzących i galerię na 20 tysięcy kibiców stojących. Regularnie na trybunach zasiadało od 90 do 100 tysięcy osób, dlatego obiekt szybko nazwano stutysięcznikiem. Według jednych źródeł rekord frekwencji to 130 tysięcy osób, ustanowiony 2 września 1973 roku na żużlowych indywidualnych mistrzostwach świata. Według dzieje.pl rekord padł wcześniej, 18 września 1963 roku, na meczu Górnika Zabrze z Austrią Wiedeń w Pucharze Europy Mistrzów Krajowych, gdzie było 120 tysięcy widzów. Dzieje.pl pisze o rekordzie frekwencji ogólnie, druga liczba dotyczy rekordu na żużlu, więc obie mogą dotyczyć różnych imprez.

W 1959 roku na stadionie założono sztuczne oświetlenie elektryczne, jedno z pierwszych w Polsce. Symbolem obiektu była wieża w centralnej części, w której mieściły się biura i pomieszczenia techniczne. Rozebrano ją we wrześniu 2008 roku w związku z kolejnym etapem przebudowy.

Kocioł Czarownic

Reprezentacja Polski rozgrywa tu najważniejsze mecze od 1957 roku. Pierwszym z nich było spotkanie eliminacji mistrzostw świata z ZSRR, wygrane 2:1 po dwóch golach Gerarda Cieślika, w obecności około 100 tysięcy widzów. Przy stadionie stoi pomnik Gerarda Cieślika przy stadionie, przedstawiający piłkarza w stroju z tamtego meczu. W Chorzowie jest też ławeczkę Cieślika w Chorzowie.

Przydomek Kocioł Czarownic wiąże się z meczem z 6 czerwca 1973 roku, w którym Polska pokonała Anglię 2:0. Dzień po spotkaniu brytyjskie media nazwały chorzowski obiekt Kotłem Czarownic. Później na tym stadionie reprezentacja przypieczętowała awans na mistrzostwa świata w 1977, 1985, 2001 i 2022 roku.

Stadion gościł też inne dyscypliny. Od 1972 roku murawę okalał żużlowy tor, na którym rozgrywano między innymi indywidualne mistrzostwa świata. W 1969 roku Nadieżda Cziżowa jako pierwsza kobieta pchnęła kulą ponad 20 metrów, ustanawiając rekord świata wynikiem 20,09. Po modernizacji lekkoatletyka wróciła tu na dobre, a przy stadionie stoi pomnik Kamili Skolimowskiej.

Przebudowa i dach z lin

Gruntowna przebudowa zaczęła się w 1994 roku: pierwszy etap zakończono w 1997 roku, drugi w 2001. Największy etap rozpoczął się w 2009 roku, gdy Śląski walczył o rolę areny Euro 2012. Gdy okazało się, że mistrzostw w Chorzowie nie będzie, samorząd województwa postanowił inwestycję dokończyć i stworzyć obiekt wielofunkcyjny. Plany kilkakrotnie zmieniano: trybuny miały mieć ponad 55 tysięcy miejsc, wyszło 54 378, a krzesełka planowano czerwone i białe, tymczasem zarząd województwa zdecydował o barwach żółto-niebieskich, czyli kolorach Górnego Śląska.

Zadaszenie zaprojektowała pracownia GMP z Akwizgranu. Półprzezroczyste poszycie ze sztucznego tworzywa nawiązuje do przemysłowych konstrukcji Górnego Śląska, a jego powierzchnia wynosi 43 tysiące metrów kwadratowych, co czyni je jednym z największych zadaszeń w Europie. W lipcu 2011 roku doszło do awarii podczas podnoszenia konstrukcji linowej dachu nad widownią, co na długo wstrzymało prace. Bieżnia lekkoatletyczna zastąpiła tor żużlowy, a nowy stadion otwarto 1 października 2017 roku.

Co jeszcze jest w sąsiedztwie

Stadion leży w sercu Parku Śląskiego, więc wizytę łatwo połączyć z innymi obiektami: Planetarium Śląskim, Śląskim Ogrodem Zoologicznym, Górnośląskim Parkiem Etnograficznym, Rosarium, parkiem rozrywki Legendia czy koleją linową Elka. Po parku jeździ też kolej parkowa.