Część synagog z województwa śląskiego przetrwała wojnę jako budynki, ale po 1945 roku, wobec zagłady lub wyjazdu wspólnot żydowskich, nie wróciły do dawnej roli. Zamieniono je na kina, ośrodki kultury, remizy, magazyny, domy mieszkalne i sklepy. Zmiana funkcji często zatarła wnętrza i elewacje, a o pierwotnym przeznaczeniu przypomina czasem tylko tablica, układ sali albo pojedynczy detal.

Kina w dawnych bożnicach: Pszczyna i Żory

Synagogę w Pszczynie otwarto 21 września 1835 roku na miejscu domu modlitwy założonego w 1765 roku. Na początku wojny budynek podpalono, lecz pożar szybko ugaszono. W latach 1941-1942 przebudowano go na kino: zamurowano dawne otwory, wybito nowe, a wejście przeniesiono na ścianę wschodnią. Po wojnie kino działało dalej pod nazwą Wenus, a z pierwotnego wystroju zachowały się dwie głowice pilastrów na ścianie zachodniej. Dalsze losy opisuje karta synagogi w Pszczynie.

Synagoga w Żorach, zbudowana w latach 1830-1835 przy ulicy Kościuszki, została w czasie wojny zdewastowana przez Niemców. Po 1945 roku przebudowano ją na kino Znicz. W latach 80. budynek opustoszał, a na początku lat 90. kino wznowiło działalność jako Vega, potem pod nazwą Na Starówce. Gruntowny remont rozpoczęto w październiku 2007 roku (dawna synagoga w Żorach).

W Wodzisławiu Śląskim bożnicę z 1826 roku zamknięto już w okresie międzywojennym, bo w mieście nie było wspólnoty żydowskiej. W 1938 roku kupił ją Związek Powstańców Śląskich i przebudował na Dom Powstańca. W czasie wojny mieściło się tu kino Czar, wbrew wcześniejszej umowie o poszanowaniu budynku jako dawnego miejsca kultu. Późniejsze funkcje handlowe i bryłę opisuje karta synagogi w Wodzisławiu Śląskim.

Dom kultury, kościelny dom ludowy, remiza

Najpełniej do kultury wróciła synagoga w Żarkach, wzniesiona około 1870 roku z inicjatywy Żydów postępowych. Zdewastowana w czasie wojny i uszkodzona w bombardowaniu, została w latach 1954-1957 przebudowana na potrzeby Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury, który mieści się w niej do dziś. Wydłużono wówczas budynek ku wschodowi i zmieniono ścianę frontową. Odrestaurowano ją w latach 2009-2011 z unijnym dofinansowaniem; układ sali głównej z babińcem nad przedsionkiem zachował się. Szczegóły podaje karta synagogi w Żarkach.

W Mysłowicach bożnicę zbudowaną w 1826 roku przy placu Mieroszewskich sprzedano po wzniesieniu nowej, większej synagogi firmie meblowej. W 1927 roku kupiła ją katolicka parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa, a w 1928 roku adaptowano ją na Katolicki Dom Ludowy. Najczytelniejszym śladem dawnej funkcji są drewniane galerie dla kobiet obiegające salę z trzech stron (synagoga w Mysłowicach). W dzielnicy Brzezinka synagogę z lat 1910-1911 sprzedano w 1922 roku po rozwiązaniu filii gminy; potem służyła zebraniom powstańców śląskich i jako dom mieszkalny, a ozdobny szczyt fasady zachował się (synagoga w Brzezince).

W Bieruniu XIX-wieczny dom modlitwy nurtu reformowanego zdewastowali Niemcy, a w latach 50. XX wieku zamieniono go na remizę strażacką. Remonty z lat 1973, 1981, 1985 i 2006 stopniowo zacierały oryginalną architekturę (synagoga w Bieruniu).

Magazyny, domy mieszkalne i budynki bez nowego zastosowania

Dom mieszkalny uratował synagogę w Miasteczku Śląskim. Po rozwiązaniu gminy w 1923 roku budynek z 1863 roku sprzedano prywatnemu nabywcy i przekształcono w dom, dzięki czemu przetrwał okupację, choć jest znacznie przebudowany (synagoga w Miasteczku Śląskim). W Sławkowie ceglany dom modlitwy z 1896 roku został w czasie okupacji zdewastowany i użyty jako magazyn, po wojnie przez pewien czas mieścił miejski dom kultury, a na ścianie jest tablica po polsku i hebrajsku (synagoga w Sławkowie). W Szczekocinach synagogę z początku XIX wieku przebudowano po wojnie na magazyn; tablicę pamiątkową odsłonięto w 2009 roku (synagoga w Szczekocinach).

W Zawierciu dom modlitwy z 1880 roku został w czasie okupacji zdewastowany i po wojnie kilkakrotnie przebudowany, więc stracił pierwotny wygląd. Obecną funkcję budynku warto sprawdzić przed wizytą (synagoga w Zawierciu). Synagoga w Krzepicach nad Liswartą, zdewastowana przez Niemców, pozostała po wojnie trwałą ruiną bez dachu; od 2016 roku należy do gminy (synagoga w Krzepicach).

Odnaleziona sala w Będzinie

Osobny przypadek to dom modlitwy Mizrachi przy ulicy Potockiego 3 w Będzinie, założony pod koniec XIX wieku przez kupca Jakuba Chila Winera. Prawdopodobnie jako jedyna będzińska synagoga przetrwała wojnę bez zniszczeń. Po 1945 roku salę przedzielono ścianką i urządzono w niej skład węgla oraz rupieciarnię, a miejsce popadło w zapomnienie. Do wnętrza weszli 6 lipca 2004 roku członkowie Zagłębiowskiego Centrum Kultury Żydowskiej i odnaleźli malowidła Altka Winera, w tym pełny cykl znaków zodiaku. Po pięcioletnim remoncie konserwatorskim obiekt otwarto na początku 2012 roku (synagoga Mizrachi w Będzinie). Zasady zwiedzania podaje instytucja prowadząca obiekt.