Cmentarz żydowski w Bytomiu

Cmentarz żydowski w Bytomiu przy ulicy Piekarskiej założono w 1866 roku. Jest jednym z trzech czynnych cmentarzy żydowskich w województwie śląskim i wpisano go do rejestru zabytków. Na jego terenie stoi neogotycki dom przedpogrzebowy, a przy ogrodzeniu Ściana Pamięci z macew pochodzących z dawnego, zlikwidowanego cmentarza.

Historia cmentarza

Grunt pod nowy cmentarz podarował doktor Otto Friedlaender. Około 1890 roku wzniesiono neogotycki dom przedpogrzebowy, zbudowany ze środków fundacji Moritza i Ottona Friedlaenderów, a w 1894 roku cmentarz ogrodzono ceglanym murem. Od 1939 roku zarządcą było Zrzeszenie Żydów w Niemczech. W czasie II wojny światowej cmentarz nie został zniszczony.

Zakres wpisu do rejestru obejmuje m.in. budynek bractwa pogrzebowego, dom pogrzebowy z wozownią i ogrodzenie z bramami. Wpis ma w tym przypadku dłuższą historię: pierwszą decyzję z końca 2010 roku uchylono w 2011 roku, a obiekt wpisano ponownie jeszcze w tym samym roku.

Układ i macewy

Założenie opiera się na dwóch krzyżujących się alejach, od których odchodzą mniejsze ścieżki. Rosną tu stare kasztanowce, a nagrobki często porasta bluszcz. Zachowane macewy wykonano w różnych stylach, między innymi renesansowym, secesyjnym i modernistycznym.

Ściana Pamięci i stary cmentarz

Przy ogrodzeniu od strony ulicy Prusa architekt Marek Miodoński i rzeźbiarz Stanisław Pietrusa wznieśli Ścianę Pamięci z macew uratowanych ze starego cmentarza żydowskiego. W jej pobliżu stoi pomnik Żydów holenderskich, ofiar pracy przymusowej na Śląsku w czasie II wojny światowej.

Stary cmentarz założono w 1732 roku na wałach miejskich przy dzisiejszej ulicy Piastów Bytomskich. Pochowano na nim m.in. czterech rabinów bytomskich. Ostatni pochówek odbył się w 1897 roku, a cmentarz zlikwidowano w latach 60. XX wieku. Macewy wywieziono na stos na cmentarzu komunalnym, z którego w 1991 roku zbudowano pierwszą Ścianę Pamięci. Na bramie domu przy ulicy Piastów Bytomskich wmurowano tablicę upamiętniającą istnienie dawnej nekropolii.

Praktycznie

• Adres: ul. Piekarska 56, Bytom.
• Cmentarz jest czynny, więc obowiązują zasady zachowania właściwe dla miejsca pochówku; zasady wejścia i klucz do bramy najlepiej uzgodnić wcześniej z gminą wyznaniową.
• W pobliżu, około kilometra dalej, stoi gmach Opery Śląskiej.