Parki podjasnogórskie

Parki podjasnogórskie to dwa miejskie parki w Częstochowie, Park im. Stanisława Staszica i Park 3 Maja. Od wschodu otaczają klasztor na Jasnej Górze. Razem z Aleją Henryka Sienkiewicza zajmują 11,8 ha, a od 16 września 1994 roku, wraz z klasztorem, mają status pomnika historii.

Jak powstały i jak wyglądają dziś

Granice parków wyznaczono w latach 1819-1826 przy wytyczaniu Alei Najświętszej Maryi Panny. W 1843 roku władze miejskie zdecydowały o urządzeniu ogrodu, prace trwały od 1844 do 1847 roku i posadzono wtedy około 1400 drzew.

W 1908 roku, przed Wielką Wystawą Przemysłowo-Rolniczą z 1909 roku, warszawski ogrodnik Franciszek Szanior całkowicie przeprojektował zaniedbany teren. Dzisiejszy plan parków nawiązuje do jego projektu z początku XX wieku i został przywrócony podczas rewitalizacji w latach 2000-2008. Oficjalne otwarcie po rewitalizacji odbyło się 19 lutego 2008 roku. Powstały wówczas m.in. dwa place zabaw, tzw. mały rynek, granitowe stoły do gry w szachy i zdroje wodne.

Pawilony z czasów wystawy 1909 roku

W Parku Staszica stoi kilka obiektów zbudowanych przed wystawą. Pawilon Etnograficzny z kamienia wapiennego zaprojektował Konstanty Jakimowicz. Zagrodę Włościańską, urządzoną jako wzorowa zagroda, zaprojektowali Zdzisław Kalinowski i Czesław Przybylski. Dawne Muzeum Higieniczne, eklektyczny gmach według projektu Brunona Paprockiego, służy dziś jako Pawilon Wystaw Czasowych. Pawilony zarządza Muzeum Częstochowskie.

Budynek dawnego obserwatorium astronomicznego powstał w 1909 roku według projektu Władysława Jabłońskiego. Obserwatorium działało tu od 1929 roku dzięki staraniom księdza Bonawentury Metlera, a od 2010 roku mieści się w nim multimedialne centrum edukacji najmłodszych Zodiak.

W podziemiach między Pawilonem Etnograficznym a dawnym Muzeum Higienicznym działa Muzeum Górnictwa Rud Żelaza. Odtworzono tu dawne wyrobiska, wyposażone w sprzęt z zamkniętej kopalni rudy żelaza Szczekaczka. To jeden z obiektów Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.

Drzewa i rzeźby

W Parku Staszica rośnie około 1300 drzew, najczęściej w wieku 100-150 lat, a w Parku 3 Maja około 1600, często starszych niż 130 lat. Dziewięć najokazalszych drzew uznano za pomniki przyrody.

Wśród rzeźb jest półleżąca dziewczyna z piaskowca, dzieło Władysława Rudlickiego z 1911 roku, pomnik Stanisława Moniuszki z 1958 roku autorstwa Stefana Policińskiego oraz popiersie Kazimierza Pułaskiego Jerzego Kędziory z 1994 roku. Zegar słoneczny przy dawnym obserwatorium powstał z bloku czarnego granitu, który był podstawą pomnika cara Aleksandra II stojącego w latach 1889-1917 na placu przed klasztorem.

Praktycznie

• Położenie: wschodnie zbocze Jasnej Góry, między Śródmieściem a klasztorem, na wysokości 260-280 m n.p.m. Granice wyznaczają ulice 3 Maja, ks. Jerzego Popiełuszki, Kazimierza Pułaskiego i 7 Kamienic oraz pasaż bpa Bareły.
• Aleja Henryka Sienkiewicza, która dzieli parki na dwie części, jest deptakiem zamkniętym dla samochodów.
• Po rewitalizacji uchwalono regulamin parków z godzinami zamknięcia, więc zasady wejścia i godziny sprawdź na stronie miasta lub Muzeum Częstochowskiego przed wizytą.