Park pałacowy w Świerklańcu

Park pałacowy w Świerklańcu to rozległe założenie krajobrazowe dawnej rezydencji rodu Henckel von Donnersmarck, położone w dolinie Brynicy w powiecie tarnogórskim. Ta karta dotyczy jego południowej części, w której leży między innymi staw Junak. Park jest wpisany do rejestru zabytków, a dziś zajmuje ponad 180 hektarów.

Od ogrodu przy zamku do „Małego Wersalu”

Pierwszy park przy zamku Donnersmarcków powstał przypuszczalnie w latach 1670-1680. Obecne założenie o charakterze krajobrazowym urządzono w XVIII wieku na dawnych mokradłach nad Brynicą, a swoją dzisiejszą formę zyskało w 1865 roku. Do jego rozbudowy zaangażowano Gustawa Meyera, a według Narodowego Instytutu Dziedzictwa nie jest wykluczone, że pierwotny koncept współtworzył Peter Joseph Lenné.

W latach 1868-1875 hrabia Guido Henckel von Donnersmarck wzniósł w sercu parku pałac zwany Małym Wersalem (styl francuskiego neorenesansu z elementami baroku). W drugiej połowie lat 90. XIX wieku (źródła podają 1895-1897) na uboczu parku powstała neogotycka kaplica, a w latach 1903-1905 dobudowano do niej mauzoleum rodu, a ostatnią dużą inwestycją był neobarokowy Dom Kawalerów.

Południowa część parku

W południowej części założenia stał folwark o zwartej, symetrycznej kompozycji w kształcie czworoboku, a zespół ogrodnictwa urządzono w części północnej. Roślinność kształtowano swobodnie, w formie grup drzew, kulis i soliterów, łącząc gatunki rodzime z egzotycznymi. Dziś w drzewostanie dominują klon, kasztanowiec, olsza, świerk, sosna, daglezja, topola, dąb, lipa, choina i wiąz.

Drzewa tworzą zwarte ściany zieleni, które wydzielają kameralne wnętrza ogrodowe, przeplatane polanami. Przetrwały fragmenty dawnego układu wodnego, czyli stawy i strumienie. Główne aleje są utwardzone, a ścieżki w głębi parku pozostają ziemne.

Zniszczenia i to, co zostało

Po 1945 roku pałac i stary zamek zostały zniszczone, obrabowane i podpalone, a ich pozostałości stopniowo rozbierano (pałac w latach 50. XX wieku, ruiny starego zamku wysadzono w 1962 roku). Ocalałą bramę wjazdową przeniesiono do chorzowskiego Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku. Budowa zbiornika Kozłowa Góra na Brynicy zatarła dawne panoramy i tereny otwarte sąsiadujące z parkiem. Z dawnego zespołu zachowały się między innymi Dom Kawalera, kaplica z mauzoleum, baseny w obrębie tarasów oraz rzeźby francuskiego artysty Emmanuela Frémieta przy fontannach.

Praktycznie

• Adres: ul. Parkowa, Świerklaniec (powiat tarnogórski). Od zachodu park ogranicza ulica Parkowa i ogrody działkowe, od wschodu brzeg zbiornika Kozłowa Góra.
• Według Narodowego Instytutu Dziedzictwa w parku prowadzi się regularne prace konserwatorskie i pielęgnacyjne.
• W okolicy, około 7 km dalej, w Tarnowskich Górach leży Zabytkowa Kopalnia Srebra.