Średniowieczny klasztor kanoników regularnych we Wancerzowie koło Mstowa z barokowym kościołem, murami obronnymi z basztami i sanktuarium maryjnym.
Klasztor kanoników regularnych w Mstowie, w miejscowości Wancerzów, to średniowieczny zespół zabytkowy i diecezjalne sanktuarium Matki Boskiej Mstowskiej Miłosierdzia. Od kilkuset lat wyznacza charakter okolicy: przy klasztorze rozwinęła się osada, która w 1279 roku dostała prawa miejskie.
Według jednej wersji klasztor założył w 1218 roku biskup krakowski Iwo Odrowąż, który sprowadził do Mstowa dwunastu zakonników. Według innej powstał przed rokiem 1145 z inicjatywy Piotra Włostowica, a biskup potwierdził tylko wcześniejsze nadania. Badania archeologiczne prowadzone od 2010 roku odsłoniły fundamenty, które sugerują, że pierwszy kościół był murowany i romański, a nie drewniany, jak sądzono wcześniej.
Klasztor stał na lewym brzegu Warty, na ziemi sieradzkiej, więc podlegał biskupom gnieźnieńskim, podczas gdy parafia w centrum miasteczka podlegała krakowskim. Spór kompetencyjny rozstrzygnięto dopiero w drugiej połowie XV wieku. W XIII i XIV wieku Mstów jako ośrodek nadgraniczny i komora celna bywał celem wypraw grabieżczych, dlatego klasztor obwarowano.
W pierwszej połowie XV wieku w miejscu starego kościoła wzniesiono nowy, który w 1441 roku na synodzie w Łęczycy otrzymał rangę kolegiaty. W klasztorze działały szkoła parafialna, szpital, studium dla kandydatów na księży i skryptorium, a biblioteka liczyła 3000 ksiąg. Gościli tu między innymi Władysław Łokietek, Kazimierz Wielki i Władysław Jagiełło.
W 1655 roku Szwedzi po kilkudniowym oblężeniu spalili miasto i klasztor. Po pożarze kościoła w 1702 roku zbudowano nowy, ukończony w 1742 roku. Jeszcze przed końcem budowy w czasie uroczystości pękły filary nawy południowej, zawaliły się stropy i część murów, a zginęły co najmniej trzy osoby. Kolejne pożary wybuchały w latach 1776, 1800 i 1879, a zniszczeń dokonywały też wojska rosyjskie i pruskie. W 1823 roku klasztor skasowano, w 1914 roku część zabudowań zburzył ostrzał rosyjski, a w 1990 roku wrócił on do kanoników laterańskich. Pomiędzy 1925 a 1936 rokiem proboszcz odrestaurował zabudowania i zrekonstruował mury obronne.
Obecny kościół to trójnawowa świątynia barokowa z dwiema wieżami, podwyższonymi na przełomie XIX i XX wieku. Wyposażenie pochodzi głównie z XVIII wieku i jest późnobarokowe. W kościele stoi jedenaście ołtarzy, wśród nich późnobarokowy ołtarz główny wzorowany na jasnogórskim oraz dwa boczne, rokokowe. Rokokowy jest także chór muzyczny. Szczególnym kultem otacza się XVII-wieczną kopię obrazu Matki Boskiej Jasnogórskiej, zwaną Matką Boską Mstowską.
Trójskrzydłowy klasztor przylega do kościoła od północy. Południowo-wschodnie skrzydło jest późnogotyckie, z drugiej połowy XV wieku, i mieści dawny kapitularz ze zrekonstruowanym sklepieniem krzyżowym. W skrzydle środkowym zachował się późnogotycki portal z początków XVI wieku. Zespół otoczono w XVII wieku murami z dziesięcioma basztami. Dziś stoi zrekonstruowany po wojnie mur z dziewięcioma basztami, a dawna brama południowa służy jako dzwonnica. Zachodnią bramę wzniesiono w XVIII wieku w stylu późnobarokowym.
Do centrum Mstowa jest stąd około pół kilometra, a tuż obok leży Cmentarz żydowski w Mstowie. Przy rynku warto przyjrzeć się układowi miasteczka, które rozwinęło się dzięki klasztorowi.
Bądź pierwszy! Dodaj komentarz.
Aby dodać komentarz, musisz się zalogować.
Zaloguj się