Kościół św. Wojciecha w Łanach Wielkich

Kościół św. Wojciecha w Łanach Wielkich to murowana świątynia parafialna w gminie Żarnowiec, wpisana do rejestru zabytków. Z zewnątrz wygląda jak skromny kościół po przebudowach, ale wewnątrz kryje średniowieczne malowidła ścienne, które zajmują ściany i sklepienie prezbiterium oraz ściany nawy.

Historia

Pierwsze wzmianki o kościele pochodzą z 1257 i 1259 roku, z dokumentów księcia Bolesława Wstydliwego i biskupa krakowskiego Prandoty. Świątynia istniała więc już wcześniej, choć nie wiadomo, czy była od początku murowana. W XIV lub XV wieku prezbiterium dostało sklepienie krzyżowo-żebrowe ze zwornikiem z herbem Syrokomla. Później powiększono okna, rozebrano kaplicę św. Jakuba, a po 1782 roku nawę przedłużono konstrukcją drewnianą.

Największa przebudowa przypadła na lata 1845-1850: drewnianą część nawy zastąpiono murowaną, a gotyckie sklepienia częściowo usunięto. W 1889 roku w miejscu dawnej zakrystii powstała kaplica i nowa zakrystia. To dlatego gotyckie cechy budowli są dziś mocno zatarte.

Polichromie

Najcenniejszym elementem są średniowieczne malowidła, odkryte w 1962 roku podczas przygotowań do malowania wnętrza. Konserwację zakończono w 1966 roku, a w latach 1969-1970 konserwatorzy poprawili uzupełnienia. Kolejne prace konserwatorskie prowadzono w latach 2004-2007. Malowidła pokrywają około 265 metrów kwadratowych.

Powstały w dwóch fazach. Starsza, z około 1450 roku, obejmuje Sąd Ostateczny w absydzie, w którym dominuje błękit uzupełniony ochrą, seledynem i czerwienią. Młodsza, z lat 1470-1480, jest bogatsza i charakterystyczna dzięki grubym czarnym konturom. Przedstawia między innymi św. Jerzego walczącego ze smokiem, Męczeństwo Dziesięciu Tysięcy na Górze Ararat, sceny pasyjne, Zwiastowanie, Wniebowstąpienie, Męczeństwo św. Erazma oraz wizerunki świętych niewiast. Na ścianie zachodniej, przebudowanej w połowie XIX wieku, zachowały się tylko fragmenty.

Architektura i wyposażenie

Kościół jest orientowany, jednonawowy, z prezbiterium zamkniętym półkolistą absydą i kaplicą Matki Boskiej Częstochowskiej przy nawie. Bryłę nakrywa dach dwuspadowy z sygnaturką, a fasadę ujmują pilastry i zwieńcza trójkątny szczyt. Najstarszym elementem wyposażenia jest gotycki kamienny portal. Dwa boczne ołtarze, św. Antoniego i św. Józefa, są barokowe. Ołtarz główny z 1907 roku zastąpił wcześniejszy z 1827 roku i otacza barokowy obraz Matki Bożej adorującej Dzieciątko, a neogotyckie organy pochodzą z 1889 roku.

W okolicy

Najbliżej leży kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Żarnowcu, około trzech kilometrów stąd.

Praktycznie

• Adres: Łany Wielkie 46, gmina Żarnowiec, powiat zawierciański.
• Kościół jest czynny, więc zwiedzanie wnętrza zależy od zasad parafii; warto to sprawdzić przed wizytą.
• Polichromie są w środku, z zewnątrz widać tylko skromną bryłę.