Królewska Kopalnia Fryderyk

Królewska Kopalnia Fryderyk (niem. Friedrichsgrube) była kopalnią rud ołowiu i srebra w rejonie Bobrownik koło Tarnowskich Gór. Działała od 1784 roku do co najmniej 1911 lub 1912 roku. Część jej wyrobisk jest dziś udostępniona turystom jako Zabytkowa Kopalnia Srebra, a cały tarnogórski zespół podziemi znalazł się w 2017 roku na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Jak zaczęła się kopalnia?

Pierwszą rudę ołowiu znaleziono 16 lipca 1784 roku w okolicy szybu Rudolphine. Złoża zalegały niemal poziomo, co wpłynęło na sposób prowadzenia wyrobisk.

Wody gruntowe zalewały chodniki, dlatego kopalnia sięgnęła po nowość techniczną. Pod koniec lat 80. XVIII wieku przy szybie Abraham zainstalowano maszynę parową do odwadniania, z inicjatywy hrabiego Redena. Według źródeł była to pierwsza taka maszyna na Górnym Śląsku. Przywieziono ją z Cardiff statkiem do Świnoujścia, potem Odrą na trzech łodziach do Zdzieszowic i stamtąd furmankami do kopalni. Kolejne maszyny odlewano w Gliwicach w latach 1790, 1794/1795, 1802 i 1804.

Sztolnia i mechanizacja pracy

Od 1821 roku drążono głęboką sztolnię odwadniającą, którą uruchomiono w 1834 roku. Na odcinku w przybliżeniu 5,6 km pozwoliła zrezygnować z kosztownego odwadniania maszyną parową.

W 1836 roku po raz pierwszy zaczęto mechanicznie oddzielać urobek od skały płonnej, a na szerszą skalę przeróbka mechaniczna ruszyła od 1840 roku. W kopalni sprawdzano też, jak najszybciej transportować urobek: wózkami angielskimi, taczkami czy kubłami. Najlepiej wypadły wózki, więc stosowano je tam, gdzie pozwalały na to warunki.

Ludzie i wyniki

W 1816 roku kopalnia i huta zatrudniały łącznie 540 pracowników i w tym roku wyprodukowały 1495 marek srebra, 5320 cetnarów ołowiu i 12 563 cetnarów glejty. Górnicy pracowali po 8 lub 12 godzin dziennie, a zmiany ośmiogodzinne trwały od 6 do 14 i od 14 do 22. Pracowano przeważnie w akordzie. Rzadko mieli własne mieszkania, więc najczęściej wynajmowali lokale.

Po połowie XIX wieku opłacalność spadła. W 1858 roku Wyższy Urząd Górniczy ograniczył produkcję ze względu na trudności huty Fryderyk. Do 1910 roku wydobyto kilka milionów ton rudy, z której uzyskano 167 tys. ton ołowiu.

Co zobaczyć dziś pod ziemią

Zwiedzanie odbywa się w Zabytkowej Kopalni Srebra. Trasa ma 1740 m długości i przypomina kształtem trójkąt, łącząc trzy dawne szyby: Anioł, Żmija i Szczęść Boże. Przebiega na głębokości ok. 40 m, a rejs łodziami podziemnym chodnikiem trwa na odcinku 270 m. Temperatura przez cały rok to ok. 10 °C. Na trasie widać przodki górnicze z przełomu XVIII i XIX wieku, komory i chodniki o różnej wysokości, a także lej krasowy, który według operatora jest jedyny w Europie w dawnej kopalni. W budynku nadszybia działa centrum edukacji z instalacją pokazującą pracę pierwszej maszyny parowej.

Wpis UNESCO obejmuje obiekt o nazwie Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach. Niedaleko leży też hałda popłuczkowa w Tarnowskich Górach.

Praktycznie

• Adres wejścia do podziemi: ul. Szczęść Boże 81, Tarnowskie Góry.
• Zwiedzanie z przewodnikiem trwa ok. 2 godzin; na miejsce przyjedź 15 minut przed godziną wejścia.
• Wyrobiska są chłodne i wilgotne. Operator zaleca ostrożność osobom z dolegliwościami kręgosłupa, klaustrofobią i problemami kardiologicznymi.
• Terminy i zasady sprawdź na stronie kopalniasrebra.pl przed wizytą.