Osiedle familoków w katowickim Załężu, zbudowane w latach 1890-1914 dla pracowników kopalni „Kleofas”, częściowo według projektów Zillmannów.
Kolonia robotnicza kopalni „Kleofas” to osiedle familoków w północno-zachodniej części Katowic, w dzielnicy Załęże, między ulicami Wiśniową i F. Bocheńskiego. Zbudowano ją w latach 1890-1914 dla pracowników kopalni węgla kamiennego „Cleophas” (późniejszy „Kleofas”), na zlecenie jej właściciela, spółki Georg von Giesches Erben. Część budynków powstała według projektów architektów Emila i Georga Zillmannów. Zabudowa jest objęta ochroną i wpisana do gminnej ewidencji zabytków.
Kopalnię założono w Załężu w 1840 roku, a jej pierwszym właścicielem był Karol Godula. W 1862 roku zakład zamknięto, a w 1880 roku kupiła go spółka Georg von Giesches Erben. Pierwszy węgiel po przejęciu wydobyto w 1886 roku. Wraz z rosnącym zatrudnieniem spółka zaczęła budować domy dla robotników, a familoki zajęły znaczną część zachodniego Załęża.
Na osiedlu działały pralnia i piekarnia (później łaźnia), a pośrodku stanął gmach szkoły, otwarty w 1903 roku. W 1910 roku Zillmannowie zaprojektowali do niego salę gimnastyczną. W 1907 roku w sąsiedztwie powstał dom pracowniczy kopalni, a w 1912 roku dom urzędniczy przy ulicy Wyplera 2. Według mapy z 1933 roku kolonia miała już ostateczny kształt.
Familoki są murowane z cegły, na kamiennym cokole, podpiwniczone, na rzucie wydłużonego prostokąta. Mają zwartą bryłę i dwa segmenty z wejściami w przeciwległych ścianach szczytowych. Większość ma nieotynkowaną ceglaną elewację, którą dzielą ceglane lizeny, a poziomo podkreślają cokół i gzymsy podokienne. Część budynków ma dekoracje z układanej cegły i wykusze.
Budynki ustawiono kalenicowo wzdłuż ulic prostopadłych do Gliwickiej, a pozostałe prostopadle do nich. Powstały wewnętrzne place z zieleńcami. Każda rodzina zajmowała początkowo dwie izby, pokój i kuchnię, ogrzewane piecami węglowymi. Domy dla dozoru i urzędników miały wyższy standard, z ubikacjami i łazienkami.
Część przy ulicy F. Bocheńskiego przypomina architektonicznie kolonię Helgoland w Katowicach, a część familoków jest podobna do zabudowy Nikiszowca, bo projektowali je ci sami architekci współpracujący ze spółką.
W stanie pierwotnym zachowały się familoki przy ulicy Wiśniowej oraz połówkowe przy ulicy Pokoju. Zespoły chronione i proponowane do ochrony wymieniają między innymi budynki przy ulicach Gliwickiej, Lisa, Ślusarskiej, Wiśniowej i Wyplera. Zachodnią część kolonii przy ulicy F. Bocheńskiego wyburzono w związku z poszerzeniem jezdni, która łączy autostradę A4 z Drogową Trasą Średnicową.
Bądź pierwszy! Dodaj komentarz.
Aby dodać komentarz, musisz się zalogować.
Zaloguj się