Zespół dawnego ewangelickiego ośrodka opiekuńczego „Ostoja Pokoju” w Bytomiu

Ostoja Pokoju to zespół budynków w Miechowicach, dzielnicy Bytomia, założony w XIX wieku jako ewangelicki zakład opiekuńczy. Zbudowano tu dom opieki, kościół, szpital i domy dla dzieci. Jego twórczynią była Ewa von Tiele-Winckler, znana jako Matka Ewa. Do dziś mieszczą się tu ewangelicki dom opieki, kościół parafialny i muzeum poświęcone założycielce.

Matka Ewa i początki zakładu

Ewa von Tiele Winckler urodziła się w 1866 roku jako córka Valeski i Huberta. W wieku dwudziestu lat zorganizowała w pałacu ojca w Miechowicach pomoc dla ubogich: ambulatorium, szwalnię dla dziewcząt i stołówkę. Ojciec zobaczył jej zaangażowanie w opiekę nad chorymi i w 1888 roku podarował jej na Boże Narodzenie projekt domu opieki. Budynek otwarto w 1890 roku i nazwano „Ostoją Pokoju”. Od tej nazwy wziął imię cały zakład.

Po śmierci matki Ewa otrzymała spadek, który pozwolił rozbudować zakład. W 1893 roku powstał szpital i dom dla małych dzieci, a w latach 1896-1898 kościół, młyn, piekarnia i szklarnie oraz niewielki drewniany domek, w którym Matka Ewa mieszkała do śmierci. Pod koniec jej życia zespół liczył 28 budynków.

Jak działał zakład

Dorosłych i dzieci wychowywano tu w niewielkich grupach zwanych „Rodzinkami”. Zakład prowadził też działania resocjalizacyjne, kursy i naukę zawodu oraz wydawał własne czasopismo. Metody wychowawcze stosowane w Ostoi Pokoju posłużyły za wzór dla kolejnych czterdziestu domów wychowawczych założonych przez Matkę Ewę. Zakład działał do II wojny światowej. W 1945 roku przejęła go parafia ewangelicko-augsburska w Bytomiu, a w 1950 roku przeszedł pod zarząd państwowy. Parafia odzyskała część budynków w 1990 roku.

Co zachowało się do dziś

Większość obiektów zniszczyły szkody górnicze, a kilka domów rozebrano w 1988 roku. Do rejestru zabytków wpisano m.in.:

• dom opieki „Ostoja Pokoju” z 1890 roku, pierwszy budynek zespołu,
• neogotycki kościół ewangelicko-augsburski z 1896 roku, w którym zachował się ołtarz z krzyżem i klęczącymi pod nim górnikiem i hutnikiem, rzeźbione w drewnie balkony i ambona, organy i witraże,
• dom „Matki Ewy” z 1902 roku, w którym mieści się muzeum,
• dom „Cisza Syjonu” z 1905 roku, dziś miejsce wydarzeń kulturalnych,
• dom „Elim” z 1916 roku, dawny dom wypoczynkowy dla diakonis.

Przy kościele znajduje się cmentarz z grobem Matki Ewy z 1930 roku. W nowo wybudowanym budynku na terenie zakładu działa dziś Ewangelicki Dom Opieki „Ostoja Pokoju”, który kontynuuje dzieło założycielki.

Praktycznie

• Adres: ul. Matki Ewy 1, Bytom-Miechowice.
• Na terenie działa dom opieki i czynna parafia, dlatego zwiedzaj z szacunkiem dla mieszkańców i nabożeństw.
• Muzeum w domu Matki Ewy ma własne zasady zwiedzania. Aktualne informacje podaje strona ostoja-pokoju.luteranie.pl.