Na Śląsku prywatni kolekcjonerzy, automobilkluby i stowarzyszenia miłośników kolei zebrali zbiory, które trudno znaleźć w dużych muzeach państwowych: od Malucha, który powstawał w Bielsku-Białej, przez przedwojenne motocykle, po czołgi i parowozy. Wiele z tych miejsc jest niewielkich i działa społecznie, więc godziny zwiedzania warto sprawdzić przed wyjazdem.

Samochody i motocykle

W 1971 roku w Bielsku-Białej powstała Fabryka Samochodów Małolitrażowych, w której produkowano na włoskiej licencji Polskiego Fiata 126p, popularnie zwanego Maluchem. Pamięć o nim podtrzymuje Muzeum Fiata 126p, prowadzone od 2013 roku przez prywatnego kolekcjonera, a od 2016 roku jako rejestrowane muzeum. Patronem placówki jest Ryszard Dziopak, pierwszy dyrektor fabryki. W tym samym mieście działa Muzeum Motoryzacji Automobilklubu Beskidzkiego, założone 11 listopada 2006 roku w halach dawnej przetwórni owoców. Zbiory są niewielkie: to dziewięć pojazdów, wśród nich Citroën 2CV z 1982 roku, dwa Mercedesy-Benz 170V z 1938 roku, Syrena 105 i Volvo P210 Duett.

Dużo większą kolekcję pokazuje Muzeum Motoryzacji w Tarnowskich Górach, prowadzone przez Fundację EnMovigo. Ma trzy ekspozycje: ponad 350 motocykli (między innymi Böhmerland z 1936 roku i Vincent Comet z 1952 roku), ponad 360 rowerów i motorowerów z lat od 1869 do współczesności oraz 30 samochodów, wśród nich Jaguar E-Type i polskie roadstery Gepard i Leopard. Muzeum określa swoją kolekcję rowerów jako największą taką na świecie, i jest to deklaracja samej placówki. Zwiedza się z przewodnikiem.

W Zabrzu na terenie Skansenu Górniczego Królowa Luiza, w dawnej kompresorowni, mieści się Muzeum Pojazdów Zabytkowych Automobilklubu Śląskiego. Wśród eksponatów wymienia się Franklina z 1919 roku, BMW 309 z 1934 roku i Opla P4 z 1931 roku, który wystąpił na planie filmu „Vabank”. Zestaw pojazdów się zmienia, bo część z nich to depozyty. Zupełnie inny klimat ma Muzeum „Jazda Historyczna” w Ochabach Wielkich: prywatna kolekcja samochodów i ciągników rolniczych, które w większości są sprawne i mogą wyjechać na drogę. Strona muzeum dzieli zbiory na cztery działy, a jeden z nich to odtworzony pokój z lat 60.

Miłośnicy motocykli znajdą jeszcze dwa małe miejsca. W Ustroniu przy ulicy Kościelnej jest kolekcja „Rdzawe Diamenty”, a informacje o niej prowadzi blog, na którym pokazano między innymi Benelli 500 SV z 1940 roku i Jawę 350 SV z 1934 roku. W Korbielowie przy klasztorze dominikanów działa Muzeum Motóra, społeczne muzeum motocykli i sprzętów z czasów PRL, z Komarem, Rometem, Jawą, WSK i SHL.

Sprzęt wojskowy i czołgi

Muzeum Techniki Wojskowej w Zabrzu wyrosło ze stowarzyszenia Mała Armia „Grupa Śląsk”, działającego od 1995 roku, a jako muzeum powstało w listopadzie 2011 roku. W zbiorach są czołgi T-34/85 i T-72, transportery BTR-152 i MT-LB, ciężarówki Star, a także samoloty MiG-21, Su-20 i An-2. W 2016 roku około 90 procent pojazdów było sprawnych technicznie. Strona muzeum używa nazwy Park Techniki Wojskowej.

Drugą kolekcję sprzętu wojskowego pokazuje Muzeum Techniki Militarnej w Zbrosławicach, które w nazwie nawiązuje do Tarnowskich Gór. W obecnej formie działa od 27 sierpnia 2022 roku z inicjatywy fundacji Garnizon Górnośląski. Stoją tu między innymi czołg T-55A, haubica samobieżna 2S1 Goździk, wóz BWP-1, amfibia BRDM-2, autobus Autosan H6 i samolot An-2.

Maszyny, prąd i kolej

Technika to także mniejsze przedmioty. Muzeum Maszyn Biurowych „Typewriter” to prywatna kolekcja maszyn do pisania i liczenia, a najstarsza z nich, amerykańskiej firmy Odell, pochodzi z 1882 roku. Liczby w źródłach się różnią: strona muzeum mówi o ponad 550 eksponatach, a inne źródło wymienia 326 maszyn do pisania, 34 maszyny do liczenia i 10 innych urządzeń, czyli łącznie 370. Z kolei Muzeum Energetyki w Łaziskach Górnych mieści się w starej rozdzielni elektrowni, a nową siedzibę otwarto tam 9 grudnia 2003 roku. Pokazuje żarówkę Edisona, która świeciła w Rodezji do 1970 roku, oraz interaktywne „Wibrarium” z dawnymi transformatorami i dzwonkami elektrycznymi.

Dla miłośników kolei przeznaczone są dwa miejsca. Skansen kolejowy w Pyskowicach działa na terenie nieczynnej parowozowni i zbiera ponad 60 pojazdów szynowych: parowozy serii Ol49, TKt48 i Ty2, lokomotywy spalinowe, wagony i elektryczny zespół trakcyjny EW90. Parowóz Ty42-24 jest sprawny. Muzeum Historii Kolei w Częstochowie mieści się w budynku dworca Stradom i zostało założone 23 marca 2001 roku. Towarzystwo, które je prowadzi, opiekuje się też parowozami TKt48-151 i Ol49-20. Muzeum energetyki i muzeum kolejnictwa w Częstochowie włączono do Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego w 2006 roku, co ułatwia ułożenie wycieczki po kilku obiektach technicznych.