Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego to samochodowy szlak turystyczny, który łączy obiekty związane z dziedzictwem przemysłowym regionu: górnictwem, hutnictwem, energetyką, kolejnictwem, łącznością, włókiennictwem, produkcją wody i przemysłem spożywczym. Zaczyna się w Częstochowie, prowadzi przez Katowice i Bielsko-Białą, a kończy w Żywcu. Jego trasa liczy około 470 km. To nie jedna kopalnia i nie jedno muzeum, tylko sieć kilkudziesięciu miejsc rozrzuconych po całym województwie, które zwiedza się w dowolnej kolejności.

Skąd pomysł na szlak

Pomysłodawcą i pierwszym realizatorem projektu był Referat Promocji Dziedzictwa Industrialnego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego, przy wsparciu Śląskiej Organizacji Turystycznej i Śląskiego Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach. Cel był prosty: z najciekawszych obiektów poprzemysłowych regionu zrobić jeden, rozpoznawalny produkt turystyczny.

Prace nad szlakiem trwały od lipca 2004 roku. Przez pierwszy rok sprawdzano w terenie 53 obiekty związane z historią przemysłu. Oceniano ich walory turystyczne, wartość historyczną i architektoniczną, a wybór konsultowano z władzami lokalnymi, branżą turystyczną i właścicielami. Listę 29 obiektów ustaliła uchwała Zarządu Województwa Śląskiego z 21 czerwca 2005 roku. Oficjalne otwarcie szlaku odbyło się 19 października 2006 roku. Miało ono miejsce w Tychach, w Muzeum Tyskich Browarów Książęcych.

Jak lista się zmieniała

Szlak nie jest zamknięty. Po 2006 roku dochodziły kolejne obiekty: dwa w 2007 roku, jeden w 2009, sześć w 2010. Jednocześnie lista traciła pozycje po audytach. W 2010 roku wypadły Porcelana Śląska w Bogucicach i dworzec w Rudzie Śląskiej-Chebziu. Uchwałą z 6 grudnia 2016 roku szlak rozszerzono o sześć obiektów, a trzy dostały status obiektu w zagrożeniu. Po audycie z listy usunięto potem trzy obiekty: elektrociepłownię Szombierki w Bytomiu, Hutę Królewską w Chorzowie i hutę Kryształy w Zawierciu, a 20 czerwca 2017 roku wróciła fabryka porcelany w Bogucicach. W grudniu 2022 roku na szlak wrócił dworzec w Chebziu, już jako Stacja Biblioteka, i dołączyło Muzeum Hutnictwa w Chorzowie.

Liczba obiektów zależy więc od daty. Jedne źródła mówią o czterdziestu obiektach, a według stanu z 2023 roku szlak obejmował 42 obiekty w blisko 30 miejscowościach. Przed wizytą warto sprawdzić aktualną listę na stronie szlaku.

Od lutego 2020 roku operatorem szlaku jest Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu. Porozumienie podpisano w Łaźni Łańcuszkowej Sztolni Królowa Luiza.

Gwiazdy Techniki i europejska sieć

Na liście szlaku niektóre obiekty oznaczono jako Gwiazdy Techniki: wyróżniają się wartością historyczną i zabytkową oraz poziomem obsługi zwiedzających. To:

Karta Zabytkowej Kopalni Srebra mówi o czterech gwiazdach szlaku, więc liczba ta zależy od momentu, w którym patrzy się na listę.

13 stycznia 2010 roku szlak przystąpił do Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego, czyli sieci ERIH. Należy do nielicznych szlaków z Europy Środkowo-Wschodniej na tej liście i jest jedną z trzynastu europejskich tras regionalnych. Pierwszymi głównymi punktami sieci, tak zwanymi punktami kotwicznymi, zostały Guido, Tyskie Browarium i browar w Żywcu. Później dołączyła Sztolnia Królowa Luiza, dzięki czemu Zabrze jest pierwszym polskim miastem z dwoma takimi punktami.

Nagrody i Industriada

Szlak szybko zebrał wyróżnienia. W 2007 roku Polska Organizacja Turystyczna uznała go za Najlepszy Produkt Turystyczny, w 2008 roku dostał jej Złoty Certyfikat, a w 2010 roku złoty medal Międzynarodowych Targów Poznańskich w kategorii najlepszy produkt turystyczny.

Od 2010 roku w czerwcu odbywa się Industriada, czyli Święto Szlaku Zabytków Techniki. W obiektach szlaku, a od 2013 roku także w tak zwanych obiektach zaprzyjaźnionych, organizowane są spektakle, koncerty, widowiska, warsztaty i zwiedzanie obiektów. Od 2012 roku edycje mają zwykle wspólny motyw przewodni, na przykład światło, energię czy pracę. Według organizatorów program obejmuje kilkadziesiąt obiektów w około 30 miejscowościach, ale to dane deklaratywne, z oficjalnej strony wydarzenia.

Obiekty szlaku z kartami w portalu

Poniżej obiekty szlaku, uporządkowane według miast i okolic. Obiekty zabrzańskie i pozostałe Gwiazdy Techniki opisano wyżej. Każdy z wymienionych niżej ma w portalu własną kartę.

Zagłębie Dąbrowskie, Częstochowa i północ

Katowice i okolice

Gliwice i Tarnowskie Góry

Rybnik, Pszczyna i południe

Na liście są też obiekty, których karty w portalu nie ma, między innymi Górnośląskie Koleje Wąskotorowe w Bytomiu, Browar Zamkowy w Cieszynie, Browar Obywatelski w Tychach, Stacja Wodociągowa w Zawadzie i familoki w Czerwionce-Leszczynach.