Cmentarze wojenne w województwie śląskim różnią się czasem powstania, narodowością pochowanych i sposobem prowadzenia. Część pochodzi z walk w 1914 roku na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, inne z września 1939 roku, z okupacji niemieckiej i z początku 1945 roku. Obok nich są nekropolie żołnierzy radzieckich oraz wielki niemiecki cmentarz z lat 90. XX wieku. Poniższy przegląd nie jest pełną listą, tylko typami miejsc, które mają swoje karty w portalu.

Pierwsza wojna światowa: cmentarze na Jurze

W listopadzie i grudniu 1914 roku w okolicach Pilicy, Kroczyc i Morska toczyły się walki między armią austro-węgierską a rosyjską. Poległych chowano początkowo w wielu miejscach, a władze austriackie pod koniec wojny zakładały cmentarze zbiorcze. W dwudziestoleciu międzywojennym szczątki z kolejnych małych cmentarzy przenoszono do większych, co wyjaśnia, dlaczego w jednym miejscu spoczywają żołnierze różnych armii.

Cmentarz wojenny w Biskupicach koło Pilicy założono w 1918 roku. Zgodnie z założeniami austriackimi polegli z obu wrogich armii mogli leżeć w jednym miejscu. W połowie lat 30. odnotowano tam 779 Austriaków i 219 Rosjan, razem 998 osób, a później dołączyły dwie kolejne mogiły zbiorowe. Zidentyfikowany zachował się jeden nagrobek, austriackiego podporucznika.

Cmentarz wojenny w Kroczycach na wzniesieniu Bleszczowa zaczęły budować władze austriackie w latach 1917-1918, a dokończyły władze polskie według własnego planu. Spoczywa tam 938 żołnierzy trzech armii, polegli w listopadzie i grudniu 1914 roku. Wśród nich byli Austriacy, Czesi, Niemcy, Polacy, Słowacy, Rosjanie i Ukraińcy. Mogiły żołnierzy rosyjskich oznaczono krzyżami dwuramiennymi, a austro-węgierskich i niemieckich jednoramiennymi.

Cmentarz wojenny w Kotowicach powstał prawdopodobnie na początku 1915 roku. W 1936 roku przeniesiono do niego szczątki z kilkunastu innych cmentarzy, więc spoczywa tam około 1200 żołnierzy armii austro-węgierskiej, niemieckiej i rosyjskiej. Cmentarz ma sześć rodzajów żeliwnych krzyży, trzy łacińskie i trzy prawosławne. Prawie wszyscy pochowani pozostają bezimienni. W Łazach, na osiedlu Podlesie, cmentarz wojenny z lat 1914-1918 tworzy dziś krąg kamieni z kopca w lesie z obeliskiem i niemiecką tablicą; lokalnie bywał błędnie nazywany cmentarzem żydowskim.

Wrzesień 1939 i okupacja niemiecka

Z września 1939 roku pochodzą mogiły obrońców miast. Na cmentarzu przy ulicy Panewnickiej w Katowicach-Ligocie stoi Pomnik Obrońców Katowic. Spoczywa przy nim 105 osób: powstańców śląskich, harcerek i harcerzy, zabitych przez Niemców we wrześniu 1939 roku w więzieniach, lasach i na ulicach miasta. Ciała pochowano wtedy potajemnie, a po wojnie ekshumowano i złożono we wspólnej mogile. Pierwszy pomnik odsłonięto w 1961 roku, a przebudowany poświęcono w 2000 roku. Cały cmentarz to czynna nekropolia komunalna, a mogiłę obrońców opisuje też strona zarządcy.

Groby obrońców z września 1939 roku są też na cmentarzu komunalnym w Rybniku, wśród grobów powstańców śląskich.

Z okupacji niemieckiej pochodzi cmentarz-mauzoleum martyrologii w Olsztynie koło Częstochowy, w lesie przy drodze do Kusiąt, w miejscu zwanym „Szubienicą”. W latach 1940-1945 Niemcy potajemnie rozstrzeliwali tu mieszkańców Częstochowy i okolic, więźniów, schwytanych partyzantów i żołnierzy 3 Brygady Armii Ludowej. Pierwszych rozstrzelano w czerwcu 1940 roku, więźniów z tak zwanej Akcji AB. Ogólną liczbę ofiar podaje się jako około 1968; jest to liczba z jednego źródła. Na cmentarzu jest 18 symbolicznych grobów, płaskorzeźba i dwa pomniki.

Marsz śmierci z Auschwitz w 1945 roku

Zimą 1945 roku Niemcy gnali więźniów z Auschwitz i podobozów w głąb Rzeszy, a ci, którzy nie mogli iść dalej, ginęli przy drogach. Pochowano ich wtedy w mogiłach rozproszonych na trasie, a po wojnie część przeniesiono. Na Cmentarzu Centralnym w Gliwicach w 1948 roku utworzono osiem mogił zbiorowych dla zmarłych podczas marszu śmierci z Auschwitz-Birkenau; urządzono tam też 14 mogił zbiorowych żołnierzy Wojska Polskiego zmarłych w niewoli od ran. Cmentarz o powierzchni 22 ha powstał w latach 1920-1927 jako założenie połączone z parkiem.

Cmentarze żołnierzy radzieckich

Żołnierze Armii Czerwonej, polegli w styczniu-maju 1945 roku podczas zajmowania Górnego Śląska i Żywiecczyzny, spoczywają na cmentarzach założonych po wojnie, często przeniesionych z centrów miast. Dziś mają one różny status i różne zasady dostępu.

Niemiecki cmentarz wojenny w Siemianowicach Śląskich

Cmentarz żołnierzy niemieckich w Siemianowicach Śląskich, w dzielnicy Bańgów, zbudował w latach 1996-1998 Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge na zalesionym terenie 3,4 ha. Uchodzi za największy niemiecki cmentarz wojenny w Polsce. Zebrano w nim szczątki ekshumowane z setek miejsc w południowej i środkowej Polsce. Według danych Volksbundu spoczywa tam ponad 36 tysięcy osób poległych i zmarłych w czasie II wojny światowej, a docelowo około 40 tysięcy. Na kamiennych tablicach i stelach podano imiona, nazwiska i daty zidentyfikowanych osób oraz nazwy miejscowości, z których przeniesiono szczątki. Cmentarz został otwarty dla publiczności 10 października 1998 roku.