GEOsfera

GEOsfera to ośrodek edukacji ekologiczno-geologicznej w Jaworznie, urządzony w niecce dawnego kamieniołomu wapieni triasowych Sadowa Góra. Na około 8 hektarach są tu geologiczny szlak edukacyjny, park dinozaurów z modelami w naturalnych rozmiarach, ogród sensoryczny, tężnia i plac zabaw. Wstęp jest bezpłatny.

Skamieniałości w kamieniołomie

Sadowa Góra jest zbudowana z wapieni triasowych, wapieni marglistych i margli. Wydobycie skały znane jest od XVIII wieku, a intensywnie prowadzono je od 1954 roku do końca lat 90. XX wieku, głównie na potrzeby Cementowni Szczakowa. Wydobyto ponad 7 mln ton skał, a wyrobisko ma około 24 ha.

Dopiero eksploatacja odsłoniła warstwy ze szczątkami szkarłupni, mięczaków, głowonogów, ryb i kości prajaszczura nothozaura sprzed 230 mln lat. Pierwszy fragment żebra notozaura opisano w literaturze w 2010 roku. Cenne jest też stanowisko paleontologiczne megariplemarków, czyli kopalny zapis potężnych tropikalnych huraganów, które przetaczały się tędy miliony lat temu. We wschodniej części kamieniołomu znajduje się jaskinia z formami krasowymi.

Jak powstał ośrodek

Projekt Centrum Edukacji Ekologiczno-Geologicznej przygotowały wspólnie administracja geologiczna Urzędu Miasta Jaworzno i Oddział Górnośląski Państwowego Instytutu Geologicznego w Sosnowcu, a dofinansowała go Unia Europejska. Ośrodek otwarto w 2014 roku w zachodniej części kamieniołomu. W 2018 roku GEOsfera dostała główną nagrodę Ministerstwa Środowiska „Geologia 2018”. Tężnię oddano do użytku w 2019 roku, a w 2022 roku otwarto Centrum Nauki SOWA, projekt Centrum Nauki Kopernik i Ministerstwa Edukacji i Nauki.

Co można zobaczyć i zrobić

Na terenie stoi pawilon dydaktyczny i pawilon z ekspozycją ripplemarków, jest geologiczny szlak edukacyjny, park sensoryczny z wrzosowiskiem, kładka widokowa, amfiteatr, miejsce do grillowania i plac zabaw. Posadzono ponad 40 tysięcy roślin, a miejscami teren jest półnaturalny i rosną na nim łąki ze storczykami. Tablice z opisami kolekcji roślinnych ogrodu sensorycznego mają opisy w alfabecie Braille'a. Ośrodek ma także salę multimedialną i organizuje zajęcia, w których zdobywa się wiedzę przez doświadczenie.

Obok działa tężnia solankowa. Z GEOsfery około 2,9 km do Arboretum Park Gródek, zarządzanego przez ten sam ośrodek, a około 2,6 km do Muzeum Miasta Jaworzna w centrum.

Praktycznie

• Adres: ul. Św. Wojciecha 100, 43-600 Jaworzno.
• Według strony miasta wstęp na teren jest bezpłatny, a obiekt jest oświetlony całą dobę. Jazda rowerem po terenie ośrodka jest zabroniona, a dookoła wyznaczono szlak do objechania.
• Dojazd: autobusem miejskim PKM Jaworzno, linia 304, przystanek GEOsfera (autobus przystosowany dla osób z niepełnosprawnością), lub samochodem, parking jest w bezpośrednim sąsiedztwie.
• W budynku ośrodka jest toaleta przystosowana dla osób na wózkach.