Lista Produktów Tradycyjnych to krajowy rejestr prowadzony przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Trafiają na nią wyroby i potrawy z udokumentowaną historią, a każdy wpis ma nazwę, kategorię i województwo. Dla województwa śląskiego jest to spora kolekcja, od ciulimu lelowskiego po piwo raciborskie. Ten tekst porządkuje, co wpis oznacza i jak wygląda lista, nie opisując każdej pozycji z osobna.

Co znaczy wpis na listę

Zasady wpisywania na krajową listę, cytowane przez PAP za materiałami urzędu, wymagają, by produkt miał "ugruntowaną w czasie, przynajmniej 25-letnią metodę wytwarzania", a jego jakość lub cechy wynikały ze stosowania tradycyjnych metod produkcji. Wniosek składa się do marszałka danego województwa, który odpowiada za jego weryfikację. Wnioskodawca musi mieć udokumentowaną historię i metodę wytwarzania produktu.

Rejestr prowadzi się w Wydziale Systemów i Programów Jakości ministerstwa, a jego podstawą prawną jest ustawa z 9 marca 2023 roku o rejestracji i ochronie nazw pochodzenia, oznaczeń geograficznych oraz gwarantowanych tradycyjnych specjalności produktów rolnych i środków spożywczych, win lub napojów spirytusowych oraz o produktach tradycyjnych. Według strony ministerstwa rejestr jest prowadzony w formie papierowej, a następnie publikowany w internecie. Wpis nie jest znakiem jakości w rodzaju unijnych chronionych nazw. Oznacza, że produkt ma udokumentowaną tradycję i został w rejestrze odnotowany.

Ile pozycji ma lista dla Śląskiego

Liczba ta rośnie wraz z kolejnymi wpisami, więc każda podana wartość jest ważna tylko na konkretny dzień. We wrześniu 2017 roku Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego wydał przewodnik "Śląskie od kuchni", który opisuje 143 produkty tradycyjne z naszego województwa. Według PAP, cytowanej przez portal dzieje.pl, w chwili wydania przewodnika na krajową listę wpisanych było z województwa śląskiego właśnie 143 produkty. Od tamtej pory lista mogła się powiększyć, dlatego liczbę 143 należy czytać jako stan na wrzesień 2017 roku.

Kategorie i przykłady

Karty produktów zaliczają wpisy do kategorii, a przewodnik "Śląskie od kuchni" porządkuje je w czterech częściach, jak podaje PAP: potrawy "z potoków, gór i jezior", "z pól, sadów i lasów", "z chaty i familoka" oraz "z pieca i piekarnika". Każda z części jest osobną, mniejszą książeczką, ułatwiającą korzystanie z niej w kuchni. Kilka przykładów pokazuje rozpiętość listy.

Według PAP wśród potraw z przewodnika znalazły się także roladki, rosół z nudlami, czyli z makaronem, oraz flaki po cieszyńsku. Do nowości z 2017 roku zaliczono kompot i powidła ze śliwki żniwki, miody ziemi żywieckiej i piwo raciborskie.

Pierwszy był ciulim

Pierwszym produktem województwa śląskiego zarejestrowanym w 2006 roku był według PAP ciulim lelowski, zapiekanka z tartych ziemniaków. Karta na stronie ministerstwa podaje datę wpisu 28 lutego 2006 roku. Kilka potraw z listy ma na portalu osobne teksty, tutaj wystarczy zaznaczyć, że to dopiero wierzchołek.

Czym się kierować przy czytaniu listy

Wpis dotyczy konkretnego produktu opisanego w karcie, a nie każdej potrawy o podobnej nazwie. Karty zawierają opis wyglądu, smaku i tradycji, często z cytatami ze wspomnień lub literatury regionalnej. Czytane razem pokazują, że na liście są i dania codzienne, i świąteczne, i nazwane od miejscowości, takich jak Lelów, Bestwina czy Racibórz, i od większych miast, jak Cieszyn czy Częstochowa. Lista jest też pretekstem do wycieczki, bo część produktów ma swój punkt na mapie, na przykład Siewierz, gdzie stoi zamek biskupi. Marszałek Województwa Śląskiego określił kuchnię regionalną w 2017 roku jako w zasadzie produkt turystyczny, bo po zwiedzaniu i szlakach ludzie chcą usiąść i zjeść, i często pytają o regionalne dania.