Getto żydowskie utworzone 9 kwietnia 1941 roku w Częstochowie, zlikwidowane we wrześniu i październiku 1942 roku, z małym gettem do czerwca 1943 roku.
Getto w Częstochowie utworzono 9 kwietnia 1941 roku na mocy rozporządzenia wydanego dwa dni wcześniej przez stadthauptmanna Richarda Wendlera. Objęło wschodnią część centrum miasta, w dużej części pokrywającą się z przedwojenną dzielnicą żydowską.
Granice wyznaczały: od północy ulice Kawia, Kiedrzyńska i Jaskrowska, od południa Fabryczna (dziś Mielczarskiego), Narutowicza (dziś Krakowska) i Strażacka, od wschodu rzeka Warta, a od zachodu tory kolejowe. Wszyscy Żydzi mieszkający poza tym obszarem mieli się tu przeprowadzić do 17 kwietnia 1941 roku.
Mieszkali tu Żydzi z Częstochowy i pobliskich miejscowości, między innymi z Krzepic, Olsztyna, Mstowa, Janowa i Przyrowa, a także wysiedleńcy z terenów wcielonych do Rzeszy, głównie z Płocka i Łodzi. Liczby są niepewne: początkowo żyło tu blisko 40 tys. osób, a w szczycie, przed likwidacją, 48 tys. Światowe Towarzystwo Żydów Częstochowskich podaje, że latem poprzedzającym likwidację liczba ta przekroczyła 50 tys.
Mieszkańcy pracowali między innymi w przemyśle zbrojeniowym, głównie w budynku przy ul. Krótkiej 16, dawnej fabryce Metalurgia.
Likwidacja rozpoczęła się 22 września 1942 roku, w dniu po święcie Jom Kipur, i trwała do nocy z 7 na 8 października. Miejscem koncentracji i selekcji był plac Daszyńskiego. Około 40 tys. osób wywieziono do obozu zagłady w Treblince, a na miejscu rozstrzelano 2 tys. osób, pochowanych w dołach mogilnych przy ul. Kawiej. Opracowanie na stronie Światowego Towarzystwa Żydów Częstochowskich opisuje pierwszą selekcję 22 września, w której ponad 7 tys. osób skazano na śmierć, a około 350 pozostawiono ze względu na przydatność dla przemysłu zbrojeniowego.
Pozostałych przy życiu, około 5-6 tys. osób, osadzono w małym getcie, ograniczonym ulicami Jaskrowską, Mostową, Senatorską i Nadrzeczną. Jego mieszkańcy pracowali w zakładach koncernu Hasag i w warsztatach rzemieślniczych. W małym getcie silnie działało podziemie, którym kierowali dr Adam Wolberg i Mordechaj Zylberberg.
4 stycznia 1943 roku zorganizowano łapankę i rozstrzelano 25 osób na Rynku Warszawskim, dziś placu Bohaterów Getta. 20 marca 1943 roku zgromadzono tam 127 osób, które przewieziono na cmentarz żydowski i stracono. 25 czerwca 1943 roku, gdy Niemcy przypuścili decydujący szturm na schrony przy ul. Nadrzecznej, doszło do samoobrony mieszkańców, nazywanej też powstaniem w getcie częstochowskim. Pod koniec czerwca 1943 roku małe getto przestało istnieć.
Pozostałych 3,9 tys. osób osadzono w częstochowskich zakładach Hasagu. 20 lipca 1943 roku, po selekcji, 400 osób zamordowano na cmentarzu żydowskim. W ostatnich miesiącach wojny liczba więźniów wzrosła do 10 tys. wskutek przywiezienia ludzi z getta łódzkiego i obozów pracy z ziemi kieleckiej i radomskiej. Obozy wyzwolono 17 stycznia 1945 roku, a przeżyło z nich 5200 osób, w tym 1518 częstochowian. W 1966 roku w RFN zakończył się proces kapitana policji Paula Degenhardta, skazanego na dożywocie za wielokrotne morderstwa w getcie.
W październiku 2009 roku przy ul. Strażackiej odsłonięto pomnik ofiar getta zaprojektowany przez Samuela Willenberga. Ofiary upamiętniono także na cmentarzu żydowskim w Częstochowie oraz jednym z kamieni pomnika Ofiar Obozu Zagłady w Treblince.
Bądź pierwszy! Dodaj komentarz.
Aby dodać komentarz, musisz się zalogować.
Zaloguj się