Drewniany kościół z początku XVI wieku przeniesiony w 1938 roku z Syryni, najstarsza budowla Katowic i oddział Muzeum Historii Katowic.
Drewniany kościół św. Michała Archanioła stoi na Wzgórzu Beaty w Parku Kościuszki w Katowicach i jest najstarszą istniejącą budowlą miasta. Zbudowano go prawdopodobnie w 1510 roku w Syryni koło Wodzisławia Śląskiego, a w 1938 roku rozebrano i przeniesiono do Katowic. Od 1997 roku jest oddziałem Muzeum Historii Katowic, ale nadal działa jako kościół parafialny.
Kościół przeniesiono z Syryni, bo tamtejsza parafia zbudowała nową świątynię i sprzedała starą miastu Katowice. Pierwszy drewniany kościół w Syryni wzniesiono w 1305 roku, a patronem wybrano św. Michała Archanioła. Datę 1510 podał niemiecki historyk sztuki Hans Lutsch, który powołał się na datę wyrytą na nieistniejącej już belce. Nie zachowały się jednak dokumenty o budowie nowego kościoła w XVI wieku, więc w 1510 roku mogło chodzić o powiększenie lub renowację starszej świątyni.
Od rozbiórki uratowała go wizyta cesarza Wilhelma II w 1913 roku. Po powrocie do Berlina cesarz wydał zarządzenie, że drewnianego kościoła w Syryni nie wolno burzyć, gdyby postawiono nowy. W sierpniu 1938 roku kościół starannie rozebrano i ustawiono w Katowicach w miejscu wieży Bismarcka z 1903 roku. Wieżę rozebrano w 1933 roku, a jej fragmenty wykorzystano przy budowie archikatedry Chrystusa Króla. Poświęcono go 11 czerwca 1939 roku.
Pomysł przeniesienia wyszedł od Tadeusza Dobrowolskiego, dyrektora budowanego wówczas Muzeum Śląskiego i konserwatora zabytków. Planował on stworzyć w mieście galerię zabytków górnośląskiego budownictwa drewnianego. Obok kościoła postawiono spichlerz z Gołkowic i XVII-wieczną stodołę, które miały być zalążkiem parku etnograficznego.
Kościół ma konstrukcję wieńcową z sosnowych bali łączonych w narożach bez gwoździ, a zachowano w nim około 35 procent oryginalnych materiałów. Ściany od zewnątrz pokryto pionowymi deskami i gontem. Obecną formę budowla uzyskała w połowie XVII wieku: nawa na rzucie kwadratu, prostokątne prezbiterium i zakrystia od północy. Każda część ma osobny dwuspadowy dach gontowy, w układzie nazywanym śląskim. Ściany nawy i prezbiterium okalają soboty, czyli drewniane podcienie, które chronią dolne partie ścian przed opadami.
Obok stoi wolno stojąca dzwonnica o konstrukcji słupowej z pochylonymi ścianami i dachem namiotowym. Dzwonnicę z 1679 roku rozebrano w 1853 roku i w tym samym roku postawiono jej replikę. Cały zespół otacza drewniane ogrodzenie na rzucie owalnym z trzema bramami.
Wnętrze to jedna nawa o wymiarach 7,34 na 7,28 m i prezbiterium 5,70 na 4,35 m, nakryte płaskim stropem z desek. Od zachodu i północy biegnie empora wsparta na ośmiu słupach. Pod nią stoi gotycka kamienna kropielnica z XIV wieku. Zachowała się barokowa ambona z XVII wieku z rzeźbami świętych Jadwigi Śląskiej, Heleny i Augustyna oraz późnogotycka rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem z początku XVI wieku, przeniesiona z Dębieńska. Na ścianach prezbiterium widać szczątki polichromii ze sceną Ukrzyżowania.
Na terenie kościoła działa lapidarium otwarte i poświęcone 29 kwietnia 2009 roku. Zebrano w nim m.in. górniczy kamień graniczny z Górnego Śląska, granitowy kamień drogowy z okolic ulicy Granicznej, płytę ze zbiorowego grobu powstańców śląskich z cmentarza w Janowie oraz nagrobki odkryte w Józefowcu i Dębie.
Kościół wpisano do rejestru zabytków w 1971 roku. Leży na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Śląskiego. Prace renowacyjne prowadzono od października 2024 roku do 2025 roku: wymieniono gont, wzmocniono posadzkę z piaskowca, zakonserwowano drewno wewnątrz i zamontowano system przeciwpożarowy. Pod kościołem znajdują się podziemia, których pochodzenia nie rozstrzygnięto: wymienia się schrony z okresu okupacji, związek z dawną kopalnią „Beate” albo pozostałość wieży Bismarcka.
Bądź pierwszy! Dodaj komentarz.
Aby dodać komentarz, musisz się zalogować.
Zaloguj się