Pałac Dembińskich w Szczekocinach

Pałac Dembińskich w Szczekocinach to wczesnoklasycystyczna rezydencja z dachem mansardowym, ukończona w 1794 roku. Jest częścią zespołu pałacowo-parkowego i od lat 90. XX wieku stoi nieużytkowana, w złym stanie technicznym.

Rodzina Dembińskich i budowa pałacu

Od 1709 roku dobra w Szczekocinach należały do rodziny Dembińskich z Dembian. Stał tu wtedy jeszcze drewniany dwór wzniesiony przez wcześniejszych właścicieli, rodzinę Korycińskich. Decyzję o budowie nowej siedziby podjęli około 1775 roku Franciszek Dembiński i jego żona Urszula z Morsztynów herbu Leliwa. Po śmierci Franciszka w 1776 roku budowę prowadziła Urszula. Za projektanta pałacu uznawał Jana Ferdynanda Naxa historyk sztuki Władysław Tatarkiewicz. Prace zakończono w 1794 roku.

Układ zespołu

Założenie pałacowo-parkowe należy do najwcześniejszych kompozycji w stylu krajobrazowym w Polsce. Opiera się na osi wschód-zachód: droga dojazdowa, dziedziniec zamknięty pałacem i swobodnie urządzony ogród. Przedłużeniem tej osi jest dzisiejsza ulica Senatorska, a na jej zamknięciu stoi kościół św. Bartłomieja, przebudowany w 1782 roku w stylu klasycystycznym przez Urszulę Dembińską.

Po obu stronach pałacu powstały symetryczne parterowe oficyny, połączone z nim galeriami na rzucie ćwierćkola. Po południowej stronie był ogród geometryczny, po północnej folwark. Na początku XIX wieku dodano ogrodzenie z trzema bramami i dwie kordegardy przy wejściu głównym, w których mieszkali służba i dozorca.

Architektura pałacu

Pałac wzniesiono z cegły na rzucie prostokąta. Fasadę dzieli symetrycznie trzykondygnacyjny ryzalit z arkadowym podcieniem w parterze. Na jego attyce umieszczono tarczę zegarową, kartusz z herbami Leliwa i Pobóg oraz rzeźby Flory i Pomony. Elewację od strony ogrodu ozdabia ryzalit z trójkątnym tympanonem, na którym płaskorzeźba przedstawia scenę z Metamorfoz Owidiusza: Dianę i Akteona.

Losy po wojnie

Po II wojnie światowej w pałacu mieściła się szkoła. W 1980 roku pożar zniszczył dach i konstrukcję więźby. W latach 80. prowadzono prace remontowe z zamiarem urządzenia tu centrum kultury, ale od 1990 roku budynek nie jest używany. Uszkodzone są m.in. wystrój elewacji, sztukaterie i instalacje.

Praktycznie

• Adres: ulica Senatorska 50, Szczekociny.
• Pałac nie jest udostępniony do zwiedzania wnętrz, ogląda się go z zewnątrz. Przed wizytą warto sprawdzić, czy stan obiektu i terenu się nie zmienił.
• Po drodze w centrum miasta jest też synagoga w Szczekocinach.