Układ urbanistyczny osiedla robotniczego KWK Dębieńsko

Osiedle kopalni Dębieńsko w Czerwionce to zespół 84 domów z czerwonej cegły na około 15 hektarach, między ulicami Szkolną, Wolności, Słowackiego, Hallera, Kombatantów i Mickiewicza. Zbudowano je dla pracowników kopalni etapami w latach 1898-1916. Leży na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.

Układ osiedla

Domy są wolnostojące, jedno- i dwukondygnacyjne, ustawione równolegle do ulic. W jednym mieściło się od czterech do ośmiu mieszkań. Robotnicze miały od 40 do 70 m², urzędnicze były większe. Wejścia prowadziły od tyłu lub z boku, a ubikacje stały w budynkach gospodarczych, w których hodowano też drobne zwierzęta. Domy mają strychy, piwnice i dachy z dachówki ceramicznej, a elewacje ozdabiają fragmenty z glazurowanej białej cegły i muru pruskiego.

Na 80 budynków przypada 40 typów, więc osiedle mocno różnicuje formy i detale. Większe i bogatsze budynki zamykają poprzeczne ulice. Do zespołu należały też ogródki rodzinne o powierzchni około 250 m² (łącznie 6,7 hektara, prawie połowa terenu), pralnia i piekarnia (dziś Miejski Ośrodek Kultury), szkoła przy ul. Szkolnej i ochronka przy ul. Wolności 11, dziś przedszkole.

Zieleń

Przy ul. Słowackiego rośnie dwurzędowa aleja lipowa, przy Hallera i Mickiewicza aleje formowanych akacji, przy ul. Wolności jarzębiny, a ul. Szkolną obsadzono lipami, kasztanowcami i bukami. Układ jest zachowany w dobrym stanie, a od początku XXI wieku osiedle jest rewitalizowane i promowane jako atrakcja regionu. Wpisano je do rejestru zabytków w 1995 roku.

W okolicy

W Czerwionce-Leszczynach stoi także pałac w Leszczynach.

Praktycznie

• Położenie: centrum Czerwionki, w obrębie ulic Szkolna, Wolności, Słowackiego, Hallera, Kombatantów i Mickiewicza.
• Osiedle jest zamieszkane, więc to spacer po ulicach, a nie zwiedzanie wnętrz.