Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków w Radzionkowie

Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku to placówka wystawiennicza i archiwalna w Radzionkowie. Mieści się w budynku dawnego dworca kolejowego i jest poświęcona deportacjom mieszkańców Górnego Śląska na przymusowe roboty w Związku Radzieckim.

Czym jest Centrum

Placówka powstała dzięki staraniom miasta Radzionków, katowickiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej oraz deportowanych i ich rodzin, a finansowo wsparło ją 29 śląskich samorządów. Pomysł stałej wystawy pojawił się w 2007 roku. Nieczynny dworzec miasto pozyskało w 2012 roku, a budynek remontowano w latach 2013-2014. Oficjalne otwarcie odbyło się 14 lutego 2015 roku. Nad merytoryczną rzetelnością wystawy czuwał katowicki oddział IPN.

Deportacje Górnoślązaków w 1945 roku

Według opisu historycznego na stronie Centrum od końca stycznia 1945 roku jednostki NKWD zatrzymywały na Górnym Śląsku osoby podejrzane, ale także przypadkowe, a 3 lutego sowiecki Państwowy Komitet Obrony wydał dyrektywę o mobilizacji do pracy przymusowej osób w wieku od 17 do 50 lat. Według dokumentów sowieckich w ramach tej operacji internowano około 40 tys. osób. Zatrzymanych przetrzymywano w obozach przejściowych, między innymi w Bytomiu, Knurowie i Łabędach, a potem wywożono głównie do batalionów pracy w Zagłębiu Donieckim, na Białorusi i na Kaukazie.

Wywózki odbywały się w ciężkich warunkach i wielu deportowanych nie przeżyło transportu ani pracy w obozach. Pierwsi wracali od połowy 1945 roku, głównie osoby starsze i niezdolne do pracy, ostatni jeszcze na początku lat 50. Do 1989 roku temat był nieobecny w publicznym obiegu, a pamięć przekazywano w rodzinach.

Ekspozycja i archiwum

Wystawa stała łączy eksponaty z rozwiązaniami multimedialnymi. Pokazano przede wszystkim przedmioty codziennego użytku przywiezione z zesłania, takie jak łyżka, maszynka do golenia, brzytwa i walizka, a także źródła pisane. Pokazem steruje kilka komputerów i dziewięć projektorów.

Centrum gromadzi też dokumenty, publikacje i materiały badawcze, dostępne w czytelni. Wśród oryginałów są zaświadczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, akty zgonów, pamiętniki pisane na zesłaniu i listy. Dla uczniów prowadzone są lekcje z wykorzystaniem eksponatów i fragmentów ekspozycji.

Praktycznie

• Adres: ul. św. Wojciecha 118, 41-922 Radzionków.
• Zwiedzanie stałej wystawy jest możliwe tylko po rezerwacji z co najmniej jednodniowym wyprzedzeniem, telefonicznie lub mailowo. Na wystawie może przebywać jednocześnie najwyżej 30 osób, a zwiedzanie zaczyna się o pełnej godzinie.
• Aktualne dni i godziny zwiedzania podaje strona Centrum. Sprawdź je oraz zasady przed wizytą.

W okolicy działa Śląski Ogród Botaniczny w Radzionkowie.

Inną placówką muzealną w mieście jest Muzeum Chleba w Radzionkowie.