Muzeum Kultury Wilamowskiej

Muzeum Kultury Wilamowskiej w Wilamowicach prezentuje zbiory związane z językiem wilamowskim oraz kulturą i historią Wilamowian, grupy etnicznej, której przodkowie według muzeum osiedlili się na pograniczu Śląska i Małopolski w XIII wieku. Muzeum jest samorządową instytucją kultury, a po wilamowsku nazywa się Müzeum fu Wymysiöejer Kultür. Uroczyste otwarcie odbyło się 2 lipca 2024 roku.

Budynek zaprojektowany jak dom wilamowski

Gmach powstał według projektu zespołu pod kierunkiem Piotra Puszczewicza i ma powierzchnię użytkową 803,74 m kw. Bryła nawiązuje do domów zamożnych wilamowskich gospodarzy, a narożna wieża do twórczości miejscowego architekta Józefa Nikla z przełomu XIX i XX wieku. Ceglane wykończenie parteru ma przypominać zarówno Flandrię, skąd według popularnej legendy przybyli Wilamowianie, jak i dawną cegielnię w miasteczku. Na jednej ze ścian odwzorowano wzór haftu z jypły, tradycyjnej koszuli wilamowskiej. W 2024 roku budynek zajął drugie miejsce w głosowaniu publiczności w konkursie na Najlepszą Przestrzeń Publiczną Województwa Śląskiego.

Wystawa Wilamowianie i ich sąsiedzi

Wystawa stała ma cztery części w ujęciu chronologicznym. Pierwsza, U zarania dziejów, rozwój i okres prosperity, dotyczy narracji o pochodzeniu Wilamowian i życia codziennego przed II wojną światową: jest tu inscenizacja targu, model studni i rekonstrukcja fragmentu fasady z wejściem oraz pięknej izby domu drewnianego. Druga, Bogactwo stroju, przepych folkloru, zestawia strój wilamowski z cieszyńskim i zachodniomałopolskim, czyli laskim.

Trzecia część, Trudne czasy, obejmuje trzy sale o polskiej i niemieckiej narracji o Wilamowianach, o losach społeczności w czasie II wojny światowej i o powojennych prześladowaniach, w tym zakazie używania odrębnego języka i noszenia stroju. Prezentowane są tu też sylwetki znanych Wilamowian, między innymi Józefa Bilczewskiego. Wystawę zamyka część o rewitalizacji, czyli odrodzeniu języka i kultury od końca XX wieku.

Muzeum i język wilamowski

Muzeum prowadzi zajęcia, warsztaty i zwiedzanie z przewodnikiem, także w języku wilamowskim. Strona muzeum podaje, że zwiedzanie możliwe jest również po angielsku, niemiecku, hiszpańsku, czesku i śląsku, po wcześniejszym umówieniu.

Praktycznie

• Adres: ul. Więźniów Oświęcimia 19, Wilamowice.
• Aktualne godziny zwiedzania ekspozycji podaje strona muzeum. Przed wizytą trzeba je sprawdzić.
• Grupy z przewodnikiem umawiają się telefonicznie lub mailowo. Regulamin muzeum jest dostępny na jego stronie.
• Dojazd: autobusami Komunikacji Beskidzkiej z Bielska-Białej (linie 105 i 106) lub z Kęt (linia 108) do przystanku Wilamowice kościół. W Wilamowicach nie ma stacji kolejowej.
• Obok, około 700 m stąd, stoi Kościół Przenajświętszej Trójcy.