Plac Gwarków w Tarnowskich Górach

Plac Gwarków to niewielki, wybrukowany plac w ścisłym centrum Starego Miasta w Tarnowskich Górach, z drewnianą dzwonnicą górniczą i kościołem św. Piotra i Pawła. Jest częścią zabytkowego układu urbanistycznego miasta, wpisanego do rejestru zabytków w 1966 roku.

Najstarszy rynek miasta

Obecny plac Gwarków powstał najprawdopodobniej krótko po rozpoczęciu osadnictwa górniczego (przywilej górniczy z 1526 roku, prawa miejskie nadano 25 lipca 1562 roku) i pełnił funkcję rynku. Z czasem zabudowa była tu na tyle gęsta, że nie dało się ulokować przy nim ważnych urzędów, więc około 1531 roku wytyczono drugi rynek, około 200 m dalej, przedłużając ulicę Gliwicką. Przy nim stanął urząd górniczy, który pełnił też rolę ratusza.

Zabudowa wokół najstarszego rynku była początkowo całkowicie drewniana. Dopiero po pożarze miasta w 1531 roku kościół i kilka domów odbudowano z kamienia i cegły, a wtedy powstała też wieża kościelna, która w prawie niezmienionej formie przetrwała do dziś.

Jak wygląda plac

Plac ma 45 m długości i 35 m szerokości, czyli 1575 m kw. Pośrodku, na niewielkim podwyższeniu, stoi lampa wskazująca miejsce dawnej miejskiej studni o głębokości 36,5 m. Odchodzą od niego ulice Bondkowskiego, Rymera i ks. Lewka, a sam plac jest przedłużeniem ulicy Gliwickiej. Nie ma własnych numerów adresowych, wszystkie budynki przy nim należą administracyjnie do ulicy Gliwickiej.

Wokół stoją zabytki: kościół św. Piotra i Pawła, wpisany do rejestru zabytków, oraz kamienice z XVIII i XIX wieku. Przy ulicy Gliwickiej 25 jest budynek dawnej szkoły górniczej z 1857 roku. Walory architektoniczne placu nie są w pełni wyeksponowane, bo współcześnie pełni on funkcję bezpłatnego parkingu.

Dzwonnica Gwarków

Najbardziej rozpoznawalnym elementem placu jest Dzwonnica Gwarków, drewniana wieża z namiotowym dachem krytym gontem, stojąca na podmurówce z kamienia wapiennego. Pierwotnie stała od XIX wieku przy hałdzie popłuczkowej Królewskiej Kopalni „Fryderyk” w Bobrownikach, a potem przy kopalni dolomitu „Blachówka”. W lutym 1955 roku, z inicjatywy Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, przeniesiono ją na plac Gwarków, w miejsce dawnego domu zbornego gwarków. Uroczyście odsłonięto ją 22 lipca 1955 roku.

Ze względu na zły stan konstrukcji w drugiej połowie lat 80. XX wieku wykonano jej pełną replikę. Na ścianach podmurówki wiszą dwie tablice pamiątkowe poświęcone strajkom i stanowi wojennemu, a obok rośnie jeden ze stu „Dębów Wolności”.

Okolica

Plac leży po sąsiedzku z Muzeum w Tarnowskich Górach, a niecałe sto metrów dalej stoi Stara Synagoga. Do podziemnych tras po dawnych kopalniach srebra jest około dwóch kilometrów: to Zabytkowa Kopalnia Srebra i Królewska Kopalnia Fryderyk.

Praktycznie

• Położenie: Stare Miasto w Tarnowskich Górach, na przedłużeniu ulicy Gliwickiej. Plac nie ma własnego adresu.
• Plac jest ogólnodostępny i pełni funkcję bezpłatnego parkingu, więc na zdjęcia dzwonnicy lepiej wybrać porę z mniejszą liczbą samochodów.
• Dzwonnicę i tablice ogląda się z zewnątrz. Dawny dzwon z dzwonnicy, zdjęty w 2020 roku, trafił do Muzeum w Tarnowskich Górach.