Klimatyczne miejsca

Klimatyczne miejsca na Śląsku: Giszowiec, rynek w Bielsku-Białej, Plac Wolności w Katowicach. Ponad sto adresów na spokojny spacer po regionie.

To miejsca, które mają nastrój, choć rzadko trafiają do przewodników: rynki i place miast, osiedla górnicze, fontanny, dawne huty, mosty kolejowe, kamieniołomy i wąwozy. Dobre na spacer bez planu, z aparatem albo we dwoje. Obok adresów z wielką historią są tu także zwykłe zakątki, które mieszkańcy znają z codziennej drogi.

Jakie klimatyczne miejsca na Śląsku zobaczyć najpierw?

Na początek najlepiej wybrać trzy adresy o różnym charakterze: Giszowiec w Katowicach, Rynek w Bielsku-Białej i Plac Wolności w Katowicach. Pierwszy pokazuje górniczą utopię, drugi mieszczańskie Stare Miasto, a trzeci miejski plan z połowy XIX wieku.

Giszowiec w południowo-wschodniej części Katowic budowano w latach 1907-1910 dla górników, na wzór miasta-ogrodu. Przetrwała mniej więcej jedna trzecia domów, lecz rozplanowanie wokół zielonego placu da się wciąż odczytać, a obok leży park osiedlowy. Rynek w Bielsku-Białej to prostokątny plac o wymiarach około 80 na 60 metrów, z kamienicami z XVIII i XIX wieku, fontanną z Neptunem i odsłoniętymi reliktami archeologicznymi. Plac Wolności w Katowicach ma kształt sześciokąta z planu miasta z 1856 roku; promieniście odchodzi od niego kilka ulic, między innymi Sokolska i Gliwicka, a wokół stoją kamienice wpisane do rejestru zabytków i Pałac Goldsteinów.

Ten zestaw dobrze uzupełnia program zwiedzania zabytków i muzeów. Pokazuje region od strony codziennej: ulic, placów, mostów i podwórek, na których trudno o tłum i gdzie łatwo zrobić zdjęcia bez pozowania. Wielu miejsc nie trzeba zwiedzać z przewodnikiem, wystarczy chwila i dobra pogoda.

Kto woli dłuższą wycieczkę, niech sprawdzi strony miast: Klimatyczne miejsca: Katowice, a w centrum Klimatyczne miejsca: Śródmieście.

Który rynek albo plac warto zobaczyć?

Rynki i place to najłatwiejszy sposób, żeby poczuć charakter śląskiego miasta. Każdy ma inny układ i inną historię, a często leży w pobliżu kościoła i ratusza.

W Bytomiu Rynek jest średniowiecznym placem ze śpiącym lwem, fontanną i zabytkowymi kamienicami. Pierwotnie był kwadratem, a po 1945 roku powiększył się dwukrotnie. W Jaworznie Rynek Główny ma nietypowy, trójkątny kształt, a przy nim stoi kolegiata; odnowiono go w latach 2012-2013 jako przestrzeń dla pieszych. Chorzowski Rynek otaczają ratusz z lat 1874-1876 i kamienice, a nad placem przebiega estakada z 1979 roku. W Wodzisławiu Śląskim Rynek jest jednym z największych na Śląsku, z kamieniczkami z XIX wieku, fontanną i kościołem na wzgórzu.

Wśród placów Katowic na uwagę zasługuje Plac Karola Miarki w Śródmieściu z pomnikiem Moniuszki z 1930 roku, fontanną Karlik i drzewami różnych gatunków, oraz osiedlowy Plac św. Herberta na osiedlu Witosa z fontanną, placem zabaw i kościołem. W Tarnowskich Górach Plac Gwarków to najstarszy rynek miasta z Dzwonnicą Gwarków przeniesioną tu w 1955 roku, a niedaleko leży Plac Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, od lat 60. XX wieku urządzony jako plac zabaw. W Częstochowie Plac Władysława Biegańskiego leży na drodze pątniczej na Jasną Górę, z ratuszem z lat 1828-1836 i kościołem św. Jakuba.

W Gliwicach klimat tworzą fontanny. Fontanna z Neptunem z 1794 roku stoi w zachodniej części rynku i ma piaskowcową rzeźbę Neptuna na delfinie. Przed Urzędem Miejskim szumi żeliwna Fontanna z trzema faunami z 1928 roku, zwana przez mieszkańców Diabełkami. W Bielsku-Białej nad rzeką Białą stoi Pomnik Reksia, brązowa fontanna z 2009 roku przedstawiająca bohatera serialu animowanego.

Gdzie obejrzeć dawny przemysł, osiedla i mosty?

Przemysł ukształtował wygląd regionu, więc jego ślady mają urok niemal romantyczny. Tutaj klimat tworzą cegła, żelbet, stal i woda, a miejsca bywają mniej oczywiste niż muzea.

W Gliwicach po Hucie Gliwice, która działała od 1867 roku do 2000, zostały wieża wodna i budynek dyrekcji. W Raciborzu Browar Racibórz stoi na terenie dawnego zamku książąt raciborskich i ma tradycję warzenia piwa sięgającą początków XVI wieku. W Dąbrowie Górniczej Fabryka Pełna Życia przekształca teren dawnej fabryki obrabiarek w przestrzeń kultury z halą wydarzeń, jarmarkami i kinem plenerowym. Kombinat Huta Katowice, mimo nazwy, leży w Dąbrowie Górniczej, działa jako zakład przemysłowy i służy raczej do oglądania z zewnątrz. Kategoria Industria i technika zawiera pokrewne miejsca.

Kolej zostawiła mosty. W katowickim Podlesiu w lesie Gniotek ukryty jest Most Cygański, nieczynny wiadukt z betonu zbrojonego z około 1918 roku, o wysokości około dziesięciu metrów. Na granicy Jaworzna i Sosnowca kamienny most nad Białą Przemszą w Maczkach z 1848 roku ma sześć przęseł i był mostem granicznym Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. W Wiśle żelbetowy most łukowy nad doliną Dziechcinki z lat 1931-1933 prowadzi na górskiej linii z Goleszowa. W Brzeźnicy koło Raciborza stoi młyn wodny z XVIII wieku, odrestaurowany i uruchomiony w 2006 roku, związany z poetą Josephem von Eichendorffem.

Na granicy Mysłowic i Sosnowca leży Trójkąt Trzech Cesarzy, miejsce, w którym Biała Przemsza wpada do Czarnej i od tego zbiegu rzeka nazywa się po prostu Przemszą. W latach 1846-1915 spotykały się tu granice trzech cesarstw.

Jak wygląda nowoczesna architektura Katowic i okolic?

Obok starych miejsc region ma nowe, równie charakterystyczne. Katowicka Strefa Kultury stoi na terenie dawnej kopalni, a jej gmachy czasem trafiają do wycieczek bardziej niż zabytkowe kamienice. Część budynków jest dostępna tylko z zewnątrz, więc warto sprawdzić, co można obejrzeć w środku.

Na terenie dawnej kopalni „Katowice” stoi Międzynarodowe Centrum Kongresowe, otwarte w marcu 2015 roku, z zielonym dachem i salą na osiem tysięcy osób. Obok Spodka, na Koszutce, wznoszą się Biurowce .KTW: wnętrza nie są udostępniane zwiedzającym, ale ogólnodostępny skwer pozwala obejrzeć wieże z zewnątrz. Na rondzie gen. Ziętka stoi Rondo Sztuki, galeria ASP w półkopułowym budynku z 2007 roku, a przy placu Sejmu Śląskiego działa Katowice Miasto Ogrodów, miejska instytucja kultury, organizator festiwali muzycznych i wizualnych. W Śródmieściu leży kampus Uniwersytetu Śląskiego z modernistycznymi gmachami z lat 60. i 70. oraz nowszą biblioteką i Szkołą Filmową.

Wielkie obiekty rozrywki i sportu też mają swój nastrój. Stadion Śląski w Parku Śląskim w Chorzowie otwarto w 1956 roku, a od 2017 roku ma dach nad trybunami. Gra tu reprezentacja Polski w piłce nożnej oraz Ruch Chorzów, a obiekt jest największym w regionie. W Legendii w Chorzowie Lech Coaster to stalowa kolejka górska z trzema inwersjami i motywem legendy o Lechu. Podobne miejsca znajdziesz w kategorii Rozrywka. Dom prowincjalny sióstr służebniczek na Panewnikach to klasztor z lat 30. XX wieku z kaplicami, izbą pamięci i muzeum misyjnym, więc zwiedza się go w skupieniu, a opis tego typu miejsc ma kategoria Kościoły i klasztory.

Gdzie na Śląsku znaleźć wodę, skały i spokój?

Dawne wyrobiska zamieniły się w jeziora i polany, a wąwozy ukryły się w miastach. Dla wielu osób to najlepszy sposób na odpoczynek od ruchu ulicznego. Pokrewną ofertę mają kategorie Jeziora i Punkty widokowe.

W Jaworznie Sosina to zalew o powierzchni 50 ha na wyrobisku po kopalni piasku, ze strzeżonym kąpieliskiem i wypożyczalnią sprzętu wodnego. W sosnowieckiej Porąbce Balaton powstał po wydobyciu gliny i od lat 70. służy mieszkańcom do wypoczynku. Nazwa nie ma związku z węgierskim jeziorem. W Jastrzębiu-Zdroju Jar Południowy to publiczny teren zieleni z alejkami, klombami i amfiteatrem.

Skały i piasek znajdziesz na Jurze i w Beskidzie Małym. Pod Siedlcem Pustynia Siedlecka obejmuje 25 ha piaszczystego terenu z dawnego wyrobiska, z oczkiem wodnym i roślinnością pustynną; do lat 60. XX wieku wybierano tu piasek. Koło Olsztyna, około kilometra na południowy wschód od zamku, czynny kiedyś Kamieniołom Kielniki jest dziś geostanowiskiem ze ścieżką dydaktyczną, a w Kozach nieczynny kamieniołom piaskowca z 1910 roku służy rekreacji. W Żywcu Wilczy Jar to wąwóz z żelbetowym mostem z 1964 roku i początkiem szlaków, a w Beskidzie Żywieckim Hala Redykalna to polana pasterska pod Redykalnym Wierchem przy szlaku żółtym na Rysiankę. Więcej górskich pomysłów w kategorii Góry.

Jak zaplanować spacer po klimatycznych miejscach?

Najłatwiej planować go miastami, które mają osobne strony. Bielsko-Biała to Rynek, Pomnik Reksia i okolice, opisane na stronie Klimatyczne miejsca: Bielsko-Biała. Racibórz, Bytom, Gliwice i Tarnowskie Góry mają własne zestawienia: Racibórz, Bytom, Gliwice, Tarnowskie Góry i Częstochowa.

Po spacerze po rynku warto zajrzeć do pobliskich zabytków, a gdy zacznie padać, wejść do muzeum albo na spektakl do teatru lub opery. Dla spokojniejszych tras jest kategoria Parki i przyroda, a wśród cmentarzy i pomników znajdziesz kolejne ciche zakątki.

Najczęstsze pytania

Co to są klimatyczne miejsca na Śląsku?

To adresy, które mają wyrazisty nastrój: rynki i place, osiedla, fontanny, dawne zakłady przemysłowe, mosty, wąwozy i zalewy. Nie są to klasyczne zabytki z biletem, tylko miejsca do spaceru i oglądania z zewnątrz.

Które miejsca nadają się na spacer we dwoje?

Najspokojniejsze są place i fontanny w Gliwicach, Katowicach i Bielsku-Białej, Giszowiec, Wilczy Jar w Żywcu i polany w Beskidach. Wiele pozycji z zestawienia, jak Stadion Śląski, Huta Katowice czy biurowce, to raczej ciekawostki do obejrzenia z zewnątrz.

Czy wejście do tych miejsc jest płatne?

Większość to przestrzenie publiczne: place, rynki, mosty, wąwozy i osiedla, do których wchodzi się swobodnie. Wyjątek stanowią obiekty o zorganizowanej działalności, na przykład Browar Racibórz, Stadion Śląski i Lech Coaster, gdzie obowiązują własne zasady.

Czy w Katowicach są klimatyczne miejsca poza centrum?

Tak. Giszowiec leży w południowo-wschodniej części miasta, Most Cygański ukrywa się w lesie Gniotek w Podlesiu, a Plac św. Herberta wyznacza serce osiedla Witosa.

Gdzie zobaczyć mosty i dawne obiekty kolejowe?

W Maczkach na granicy Jaworzna i Sosnowca, w Wiśle nad doliną Dziechcinki i w Podlesiu w Katowicach. Wszystkie opisano w kategorii wraz z datami budowy.