Trójkątny plac w centrum Jaworzna przy kolegiacie, odnowiony w latach 2012-2013 jako przestrzeń dla pieszych.
Rynek Główny to centralny plac Jaworzna, położony w dzielnicy Śródmieście. Jego nietypowy, trójkątny kształt widać na planie miasta od stuleci, a dziś wyznaczają go z jednej strony Kolegiata św. Wojciecha i św. Katarzyny, a z drugiej nowoczesny gmach biblioteki miejskiej. Przed uzyskaniem praw miejskich w 1901 roku było to nawsie, czyli plac w centrum wsi.
Centralny plac wyznaczono już na początku istnienia osady, na przełomie XIII i XIV wieku, a współczesny kształt rynku sięga prawdopodobnie roku 1825. Pierwszy, drewniany kościół stanął tu w latach 1330-1340, a w pierwszej połowie XVI wieku zastąpiła go świątynia murowana.
W okresie zaborów senator Rzeczypospolitej Krakowskiej Feliks Radwański zainicjował plan zagospodarowania przestrzeni między kościołem a dworem. Realizacja ciągnęła się latami i napotykała trudności. Największą z nich był wielki pożar w 1874 roku, który zniszczył większość zabudowy miasta.
Po pożarze mieszkańcy z powodu ubóstwa sprzedawali grunty, a ich głównymi nabywcami byli Żydzi. Po 1875 roku zdecydowano o zastąpieniu budownictwa drewnianego murowanym i wtedy ukształtował się obecny układ zabudowy rynku.
Wokół placu powstawały domy handlowo-usługowe. Wiele kamienic ma bogatą historię, zwłaszcza te należące dawniej do społeczności żydowskiej, jak dawny budynek apteki i drukarni Abrahama Silberberga w górnej części rynku. Najokazalszy budynek stał w pobliżu dzisiejszego Muzeum Miasta Jaworzna: posiadłość Chaima Neufelda z bogato zdobioną fasadą, później szpital, a po wojnie komenda milicji. Nadal można dostrzec piwniczki, w których handlowano owocami, warzywami i rybami.
Na rynku odbywały się tradycyjnie jarmarki, targi, wiece i pochody pierwszomajowe. W drugiej połowie XX wieku stał na nim przystanek PKS, a przed modernizacją przez plac przebiegała droga krajowa 79. Duży ruch pojazdów i słabnąca atrakcyjność sprawiły, że pod koniec stulecia rynek stracił na znaczeniu.
Zmieniała się też nawierzchnia: w XIX wieku użyto miejscowego kamienia wapiennego, w dwudziestoleciu międzywojennym trotuarów, w PRL granitu, a później kamiennej kostki brukowej.
W 2007 roku prezydent miasta powołał zespół do spraw przebudowy rynku i jego okolic. Koncepcję urbanistyczną powierzono gliwickiej Pracowni Architektonicznej NOVA S.A. Projekt nazwano „Rynek Od.Nowa”, obejmował też okoliczne ulice oraz modernizację Centrum i Śródmieścia.
Prace na płycie rynku ruszyły w grudniu 2012 roku. Zamknięto plac dla ogólnego ruchu, zmieniono nawierzchnię, zbudowano fontanny i skwer, zainstalowano oświetlenie, nagłośnienie i tablicę multimedialną. W kwietniu 2013 roku pierwszoklasiści i harcerze posadzili na rynku jawor, symbol miasta, a cztery miesiące później obok drzewa stanął pomnik drwala autorstwa Andrzeja Zwolaka, profesora krakowskiej ASP. Rynek oddano mieszkańcom 9 listopada. W 2014 roku odnowiony plac wygrał w głosowaniu internautów konkurs na Najlepszą Przestrzeń Publiczną Województwa Śląskiego, w którym zgłoszono 45 projektów.
Bądź pierwszy! Dodaj komentarz.
Aby dodać komentarz, musisz się zalogować.
Zaloguj się