Atrakcje: Gliwice

Co zobaczyć w Gliwicach? Kilkadziesiąt miejsc: Willa Caro, Radiostacja, Zamek Piastowski, parki, stare kościoły i sale zabaw.

W mieście jest ponad siedemdziesiąt miejsc wartych zatrzymania: oddziały muzeum rozrzucone po różnych dzielnicach, kościoły z kilku epok, parki, ślady dawnego przemysłu i sale zabaw dla dzieci. Gliwice dobrze się zwiedza wątkami: osobno historia i architektura centrum, osobno przemysł i technika, osobno zieleń i miejsca dla rodzin.

Od czego zacząć zwiedzanie Gliwic?

Najlepiej od centrum: rynku z ratuszem i fontanną z Neptunem, Zamku Piastowskiego przy ulicy Pod Murami, Willi Caro przy Dolnych Wałów i katedry przy Księcia Ziemowita. Radiostacja na Tarnogórskiej leży osobno i wymaga oddzielnego wyjścia.

Rynek ma kształt kwadratu o boku około siedemdziesięciu pięciu metrów, a z każdego jego rogu wychodzą po dwie uliczki. Układ pochodzi z czasów lokacji miasta, natomiast kamienice wokół są głównie z XIX i XX wieku i po zniszczeniach z II wojny światowej odbudowano je po 1946 roku. W zachodniej części stoi fontanna z Neptunem z 1794 roku, dzieło barokowego rzeźbiarza Johannesa Nitschego z Opawy. Neptun z trójzębem siedzi na delfinie, a rzeźba jest z piaskowca.

Tuż nad Rynkiem wznosi się gotycki kościół Wszystkich Świętych. Jego wieża razem z krzyżem ma około sześćdziesięciu czterech metrów i widać ją już z płyty rynku, a w środku jest taras widokowy nad Starówką. Całość mieści się w kilkuset metrach, więc pierwszy spacer nie wymaga komunikacji.

Które oddziały Muzeum w Gliwicach zwiedzić?

Muzeum w Gliwicach założono 22 marca 1905 roku jako Muzeum Górnośląskie i dziś tworzy je pięć oddziałów w różnych częściach miasta. Każdy opowiada o czymś innym, więc nie trzeba obchodzić wszystkich jednego dnia.

Willa Caro przy Dolnych Wałów 8a powstała w latach 1882-1885 dla fabrykanta Oscara Caro, w stylu neorenesansowym. Muzeum działa tu od 1934 roku. Spora część dawnego wystroju przetrwała, a stała wystawa odtwarza, jak w XIX wieku mieszkali górnośląscy przemysłowcy. Zamek Piastowski pochodzi z połowy XIV wieku i choć nosi taką nazwę, nigdy nie był zamkiem książęcym. Dwie kwadratowe baszty wbudowano w mury obronne miasta, a wystawa od 1960 roku opowiada o dziejach ziemi gliwickiej.

Radiostacja gliwicka przy Tarnogórskiej 127 to zespół z 1935 roku z drewnianą wieżą antenową o wysokości stu jedenastu metrów. Wpisano ją na listę pomników historii. Tutaj 31 sierpnia 1939 roku niemiecka grupa SD upozorowała polski atak na rozgłośnię, który miał posłużyć za pretekst do wojny. Dzieje tego miejsca opisuje artykuł o radiostacji i prowokacji gliwickiej.

Oddział Odlewnictwa Artystycznego mieści się w Nowych Gliwicach, w dawnej maszynowni kopalni, przy Bojkowskiej 37. Pokazuje odlewy z żeliwa i brązu oraz dzieje gliwickiej odlewni, która ruszyła w 1796 roku i wykonała między innymi pierwszy Żelazny Krzyż. Piąty oddział, Dom Pamięci Żydów Górnośląskich przy Poniatowskiego 14, opisujemy w części o pamięci i cmentarzach.

Muzea są też dobrym wyborem na deszczowy dzień. Wszystkie oddziały zebrano na stronie muzeów w Gliwicach.

Jakie kościoły i klasztory warto zobaczyć w Gliwicach?

Gliwice mają blisko trzydzieści kościołów i klasztorów wartych uwagi, od drewnianej świątyni z końca XV wieku po żelbetową bazylikę z lat trzydziestych. Najłatwiej wybrać je według epoki: gotyk w centrum i w Szobiszowicach, neogotyk w katedrze, barok u redemptorystów, modernizm na Zatorzu.

Katedra Świętych Apostołów Piotra i Pawła to neogotycka, ceglana budowla z lat 1896-1900, zaprojektowana przez Georga Kuczorę. Wieża ma 75,5 metra, a od 1992 roku kościół jest katedrą diecezji gliwickiej. W Szobiszowicach stoją dwa kościoły pod tym samym wezwaniem. Nowy kościół św. Bartłomieja z lat 1907-1911 ma ceglaną wieżę o wysokości 92 metrów i największe w mieście, sześćdziesięciogłosowe organy. Stary kościół przy Toszeckiej to gotycka budowla na niewielkim wzniesieniu, otoczona murem, z polichromiami z XVII wieku.

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego przy Daszyńskiego 2 jest barokową świątynią z klasztorem redemptorystów, odbudowaną po pożarze z 1677 roku, a od 2015 roku sanktuarium maryjnym. Na Zatorzu stoi kościół Chrystusa Króla z lat 1934-1935, zaprojektowany przez Karla Mayra: żelbetowy szkielet i bryła przypominająca okręt odróżniają go od innych gliwickich świątyń.

Współczesne budowle też mają swoje historie. Kościół Matki Boskiej Kochawińskiej na osiedlu Kopernika nawiązuje do baroku, prowadzą go jezuici, a od 2020 roku jest diecezjalnym sanktuarium Matki Bożej Dobrej Drogi. Kościół Matki Boskiej Częstochowskiej w Trynku powstał w latach osiemdziesiątych i konsekrowano go w 1991 roku.

Osobną ciekawostką jest drewniany kościół Wniebowzięcia przy Kozielskiej 29. Zbudowano go w 1493 roku w Zębowicach koło Olesna, w 1925 roku trafił do Gliwic, a w latach 1997-2000 przeniesiono go jeszcze raz, na teren dawnego Cmentarza Starokozielskiego. Pełna lista jest w dziale kościołów i klasztorów Gliwic.

Gdzie w Gliwicach na spacer: parki, las i rezerwat?

Na krótki spacer najlepszy jest park Chopina z sąsiednią palmiarnią, na dłuższy las Parku Kultury i Wypoczynku, a dla ciszy rezerwat Las Dąbrowa na zachodnim skraju miasta. Wstęp do parków jest bezpłatny.

Park im. Fryderyka Chopina założono około 1880 roku między Kłodnicą a Kanałem Kłodnickim. Ma dziś niespełna sześć hektarów, stare dęby, klony i lipy, pomnik Chopina, lwy Schadowa i pomnik przyrody. Obok stoi Palmiarnia Miejska przy Fredry 6: pięć pawilonów z roślinami użytkowymi, tropikalnymi, historycznymi i sukulentami oraz akwariami. Rośnie tam ponad pięć tysięcy sześćset roślin, a najstarsze okazy mają ponad sto pięćdziesiąt lat.

W dzielnicy Politechnika leży park Bolesława Chrobrego z lat 1913-1915, o powierzchni około dziesięciu hektarów. Na Wójtowej Wsi zobaczysz park Plac Grunwaldzki, dawny Preussenplatz, wpisany do rejestru zabytków w 2013 roku. Park Starokozielski o powierzchni około sześciu hektarów powstał w miejscu wielowyznaniowego cmentarza założonego w 1858 roku i zachował jego układ z aleją główną.

Park Kultury i Wypoczynku to właściwie las komunalny w Zatorzu o powierzchni około 197,6 hektara. Są w nim ścieżka dydaktyczna, dwa place zabaw i tężnia solankowa z leżakami. Rezerwat Las Dąbrowa z 2008 roku obejmuje 76,63 hektara lasu, częściowo w gminie Sośnicowice, i chroni łęgi oraz rzadki ols porzeczkowy. Żyje tu dzięcioł białogrzbiety. O przyrodzie miejskiej regionu pisze artykuł o rezerwatach i zielonych enklawach aglomeracji, a o ogrodach botanicznych i palmiarniach - tekst o ogrodach botanicznych i arboretach Śląska.

Dla piechurów jest jeszcze Szlak Stulecia Turystyki: zielony znakowany szlak o długości około stu czterdziestu trzech kilometrów, który prowadzi głównie przez lasy z Rybnika do Tarnowskich Gór.

Jakie zabytki i architekturę zobaczyć w centrum?

Przy ulicy Zwycięstwa zmieści się cały krótki szlak architektury: hotel z końca XIX wieku, dom handlowy Ericha Mendelsohna i żeliwna fontanna z fauną. Wszystko leży w odległości kilku numerów jedno od drugiego.

Hotel Diament pod numerem 30 to eklektyczny gmach z 1895 roku, dawny Schlesischer Hof, wpisany do rejestru zabytków. Nadal pełni funkcję hotelu. Pod numerem 37 stoi dom tekstylny Weichmanna z lat 1921-1922, jeden z pierwszych projektów Ericha Mendelsohna i ważny przykład niemieckiego modernizmu w Polsce. Przed Urzędem Miejskim, w dawnym Hotelu Haus Oberschlesien, stoi fontanna z trzema faunami. Odlano ją z żeliwa w Hucie Gliwice w 1928 roku, a mieszkańcy nazywają ją Diabełkami.

Inny rodzaj zabytku to ruiny Teatru Miejskiego Victoria przy alei Przyjaźni. Gmach z 1890 roku spłonął w 1945 roku i nigdy go nie odbudowano, a dziś ta trwała ruina służy jako scena wydarzeń artystycznych. Dawniej widownia mieściła około tysiąca stu osób. Szerszy przegląd dają strony architektury w Gliwicach i zabytków Gliwic.

Czym były gliwickie huty i gdzie zobaczyć przemysłowe dziedzictwo?

Przemysłowa przeszłość Gliwic zostawiła cztery miejsca: ślady Huty Gliwice, wieżę ciśnień, oddział odlewnictwa i Cmentarz Hutniczy. Zajmują inne dzielnice, więc to dobry temat na osobną wycieczkę.

Huta Gliwice powstała w 1867 roku jako wytwórnia rur Hahn und Huldschinsky i działała do 2000 roku. Z całego kompleksu zachowały się dziś wieża wodna i budynek dyrekcji. Wieża ciśnień przy Sobieskiego 20a ma 50 metrów wysokości i średnicę 26 metrów, jest ceglana i neogotycka, a wyłączono ją z użytku w 1985 roku. Cmentarz Hutniczy założono w 1808 roku dla pracowników Królewskiej Odlewni Żeliwa, a od 2002 roku odtwarza go stowarzyszenie. Całość uzupełniają strony zabytków techniki w Gliwicach oraz tekst o Willi Caro, Kanale Gliwickim i Politechnice Śląskiej.

Dokąd w Gliwicach z dzieckiem i w deszczowy dzień?

Z dziećmi najlepiej wybrać jedno z czterech miejsc zamkniętych: Kolejkowo, House of Air, Dżunglę albo Bricks 4 Kidz. Pasują na deszcz, a rodzice dostają przy okazji kilka godzin spokoju.

Kolejkowo mieści się w centrum handlowym Europa Centralna. Interaktywna makieta zajmuje ponad siedemset metrów kwadratowych, ma ponad pięćset budynków, dwanaście pojazdów kolejowych i ponad pięć tysięcy figurek. House of Air przy Pszczyńskiej 315 to kryty park trampolin o powierzchni ponad trzech tysięcy metrów kwadratowych, z osobną strefą Kids Zone dla najmłodszych. Główna strefa trampolin jest przeznaczona dla dzieci od czterech lat i wymaga skarpetek antypoślizgowych.

Dżungla przy Świętojańskiej 57 to sala zabaw ze zjeżdżalniami i torem przeszkód, z oddzielną salką dla dzieci do piątego roku życia i kawiarnią dla rodziców. W Bricks 4 Kidz przy Zawiszy Czarnego 22 dzieci uczą się przez zabawę klockami LEGO, a ośrodek prowadzi też urodziny i półkolonie. Więcej pomysłów zbiera dział atrakcji dla dzieci w Gliwicach i lista miejsc na deszcz.

Wieczorem sprawdzi się Teatr Miejski przy Nowym Świecie 55-57. Powstał w 1952 roku jako Operetka Śląska, od 2001 do 2016 roku nazywał się Gliwicki Teatr Muzyczny, a dziś jest teatrem dramatycznym z czterema scenami w mieście. Aktualny repertuar znajdziesz w kalendarzu wydarzeń w Gliwicach.

Gdzie w Gliwicach znajdują się cmentarze i miejsca pamięci?

Cmentarze Gliwic są częścią historii miasta, a obok nich trzeba wskazać miejsca związane z historią Żydów górnośląskich. To miejsca ciszy i skupienia, nie rozrywki.

Centralny Cmentarz Komunalny przy Kozielskiej powstał w latach 1920-1927 na planie krzyża łacińskiego wpisanego w romb i zajmuje 22 hektary. Znajdują się na nim mogiły ofiar marszu śmierci. Cmentarz Lipowy na Zatorzu z 1885 roku jest wielowyznaniowy i ma kwatery żołnierzy z I wojny światowej. Spoczywa tu też 56 dzieci zmarłych w marcu 1919 roku podczas pożaru sali koncertowej.

Nowa Synagoga stała przy Dolnych Wałów 15 i została spalona i wysadzona w listopadzie 1938 roku. Dziś na jej miejscu jest niezabudowany plac z dwiema tablicami, a pamięć o budynku podtrzymuje strona miejsca po synagodze. Dom przedpogrzebowy z 1903 roku przy nowym cmentarzu żydowskim jest dziś oddziałem muzeum, a jego historię opisuje artykuł o Domu Pamięci Żydów Górnośląskich. Wszystkie nekropolie zebrano w dziale cmentarzy i pomników.

Najczęstsze pytania

Co zobaczyć w Gliwicach w jeden dzień?

Wystarczy centrum: Rynek z fontanną Neptuna, kościół Wszystkich Świętych, Zamek Piastowski i Willa Caro. Jeśli zostanie czas, dodaj park Chopina z palmiarnią. Radiostację zostaw na osobne wyjście.

Czy Zamek Piastowski w Gliwicach był zamkiem książęcym?

Nie. Mimo nazwy budowla z połowy XIV wieku nigdy nie była zamkiem książęcym, a jej pierwotne przeznaczenie pozostaje niepewne. Prawdopodobnie dwie baszty w murach obronnych pełniły rolę miejskiego arsenału.

Gdzie w Gliwicach pójść z dzieckiem, gdy pada?

Do Kolejkowa, House of Air, Dżungli albo Bricks 4 Kidz. Można też wybrać muzeum lub palmiarnię w parku Chopina, a rodzice mogą odpocząć w kawiarni w Dżungli.

Które miejsca w Gliwicach są bezpłatne?

Wstęp jest bezpłatny do parków, rezerwatu Las Dąbrowa i cmentarzy, co daje w sumie kilkanaście miejsc. Muzea, Palmiarnia i atrakcje dla dzieci mają własne zasady wejścia.

Ile oddziałów ma Muzeum w Gliwicach?

Pięć: Willę Caro, Zamek Piastowski, Radiostację, Dom Pamięci Żydów Górnośląskich i Oddział Odlewnictwa Artystycznego. Główna siedziba mieści się w Willi Caro.