Kościoły i klasztory: Gliwice

Kościoły i klasztory w Gliwicach: neogotycka katedra, drewniane świątynie i klasztor redemptorystów. Niemal trzydzieści adresów do wyboru.

Gliwice mają kilka dzielnic z własnymi kościołami, więc najłatwiej wybierać według okolicy i epoki. Na Starówce stoi gotycka hala, w Szobiszowicach ceglane neogotyckie kościoły, a na obrzeżach miasta drewniane i barokowe świątynie.

Które kościoły w Gliwicach zobaczyć najpierw?

Na początek warto wybrać katedrę Świętych Apostołów Piotra i Pawła, kościół Wszystkich Świętych na Starówce i nowy kościół św. Bartłomieja w Szobiszowicach. Katedra to neogotycka budowla z lat 1896-1900 z wieżą wysoką na 75,5 metra, kościół Wszystkich Świętych to gotycka hala z tarasem widokowym, a wieża kościoła św. Bartłomieja ma 92 metry.

Ta trójka pokazuje dwie główne epoki gliwickiego budownictwa sakralnego: późne średniowiecze i neogotyk z przełomu XIX i XX wieku. Dopiero potem warto sięgać po mniejsze świątynie w dzielnicach, które często mają ciekawszą historię niż wielkość.

Jakie świątynie stoją w centrum i na Starówce?

W śródmieściu najwięcej zabytków mieści się w promieniu krótkiego spaceru. Kościół Wszystkich Świętych przy placu Wszystkich Świętych to jeden z najstarszych kościołów w mieście, a jego wieżę widać już z Rynku. Wraz z krzyżem sięga około 64 metrów, a w środku znajduje się taras widokowy.

Katedra przy ulicy Księcia Ziemowita jest od 1992 roku siedzibą diecezji gliwickiej. Przy ulicy Mikołowskiej stoi kościół Trójcy Świętej, klasycystyczna świątynia z lat 1836-1838, od 1945 roku związana z katolikami obrządku ormiańskiego i będąca sanktuarium Matki Boskiej Łysieckiej.

Kościół św. Barbary przy ulicy Dworcowej to neoromańska bazylika z lat 1856-1859, zaprojektowana przez Friedricha Augusta Stülera. Zbudowano go dla ewangelików, dziś należy do parafii wojskowej. Z kolei kościół św. Alberta Wielkiego przy ulicy Bolesława Krzywoustego to ceglana kaplica dawnego konwiktu Albertinum z lat 1930-1931, wpisana do rejestru zabytków w 2023 roku.

Przy ulicy Daszyńskiego 2 sąsiadują kościół Podwyższenia Krzyża Świętego i klasztor redemptorystów. Kościół jest barokowy, odbudowany po pożarze z 1677 roku i od 2015 roku pełni rolę sanktuarium maryjnego. Czteroskrzydłowy klasztor pochodzi z XVII wieku, a redemptoryści mieszkają w nim od 1945 roku.

Co zobaczyć w Szobiszowicach, na Zatorzu i w Sośnicy?

Szobiszowice mają dwa kościoły o tym samym patronie. Stary kościół św. Bartłomieja przy ulicy Toszeckiej to gotycka budowla otoczona murem, do 1911 roku parafialna, z polichromiami z XVII wieku. Wzorcowy neogotyk ceglany pokazuje natomiast nowy kościół przy ulicy Bernardyńskiej, jeden z największych w regionie, z organami o sześćdziesięciu głosach.

Na Zatorzu warto zestawić dwa zupełnie różne kościoły. Kościół Chrystusa Króla to żelbetowa bazylika z lat 1934-1935 według projektu Karla Mayra, z bryłą kojarzącą się z okrętem. Kościół Świętej Rodziny jest neogotycki i powstał dla mieszkańców osiedla przy hucie Huldschinskiego.

W Sośnicy stoi kościół Wspomożenia Wiernych z lat 1928-1929, z witrażami berlińskiej pracowni i mozaiką w prezbiterium, oraz kościół św. Jacka z 2003 roku, ceglany, projektu Jacka Zimosza. Pozostałe nowoczesne budowle to kościół Matki Kościoła na Sikorniku, budowany w latach 1981-1993 z rzeźbami Stanisława Słodowego, kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa przy ulicy Franciszkańskiej, poświęcony w 2009 roku, i kościół Matki Boskiej Częstochowskiej na Trynku, konsekrowany w 1991 roku.

Na osiedlu Kopernika działa kościół Matki Boskiej Kochawińskiej, prowadzony przez jezuitów, od 2020 roku diecezjalne sanktuarium Matki Bożej Dobrej Drogi. Wnętrza i bryła nawiązują do baroku.

Czy w Gliwicach są drewniane i wiejskie kościoły?

Tak, i to one często zaskakują najbardziej. Kościół św. Jerzego w Ostropie przy ulicy Piekarskiej 13 jest drewniany, z murowanym prezbiterium i wieżą z około 1544 roku oraz barokowymi polichromiami z lat 1667-1668. Leży na szlaku zabytków drewnianych województwa śląskiego, około sześciu kilometrów na zachód od centrum.

Drewniany kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny przy ulicy Kozielskiej 29 wzniesiono jeszcze w 1493 roku, ale w Zębowicach pod Oleśnem. Do Gliwic przewieziono go w 1925 roku, a po latach, w okresie 1997-2000, ustawiono ponownie na Cmentarzu Starokozielskim. Dwie przeprowadzki czynią z niego jedną z ciekawszych historii w mieście.

W Ostropie stoi też neobarokowy kościół Ducha Świętego z lat 1925-1927 z organami Riegera z 1927 roku. W Bojkowie warto zobaczyć kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, przebudowany w latach 1898-1911, w Brzezince neogotycki kościół św. Jadwigi z lat 1891-1899, następcę drewnianej świątyni z 1551 roku.

Nietypowe początki mają dwa małe kościoły parafialne. Kościół św. Jana Chrzciciela w Żernikach oddano do użytku w 1931 roku w przebudowanej stodole, a kościół św. Józefa w Ligocie Zabrskiej urządzono w 1925 roku w domu i zabudowaniach gospodarczych jako obiekt tymczasowy.

Jakie są kościoły w Łabędach?

Łabędy to dzielnica z trzema bardzo różnymi świątyniami. Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny pochodzi z XV wieku, a dzisiejszy barokowy kształt zawdzięcza rozbudowie z lat 1716-1719. Zachowały się w nim średniowieczne dzwony, a teren okala mur z kaplicami.

Kościół św. Jerzego zbudowano w latach 1937-1939 według projektu Theodora Ehla i Otto Lindera, tuż przed wybuchem wojny. Ceglany kościół ewangelicki Marcina Lutra z lat 1900-1902 był w czasie wojny kuźnią, dziś znów jest świątynią.

Gdzie w Gliwicach znaleźć kościoły ewangelickie i nietypowe wyznania?

Poza rzymskim katolicyzmem w mieście działają dwie parafie, które łatwo przeoczyć. Kościół Zbawiciela przy ulicy Jagiellońskiej na osiedlu Baildona poświęcono we wrześniu 1902 roku, a świątynia ewangelicko-augsburska służy wiernym do dziś. Obrządek ormiańskokatolicki reprezentuje wspomniany wcześniej kościół Trójcy Świętej.

Do tej grupy można dołączyć także dawny ewangelicki kościół św. Barbary, dziś garnizonowy, oraz wspomniany kościół Marcina Lutra w Łabędach.

Jak ułożyć trasę po gliwickich kościołach?

Najwygodniej łączyć świątynie według sąsiedztwa adresów. Jedna trasa obejmuje katedrę, kościół Wszystkich Świętych, kościół Trójcy Świętej i kościół św. Barbary w śródmieściu. Druga prowadzi przez Szobiszowice i Zatorze. Trzecia to wyprawa na zachód, do Ostropy, i na północ, do Łabęd.

Kościoły z tarasami widokowymi, czyli Wszystkich Świętych i kościół św. Antoniego na wzgórzu Hermana w Wójtowej Wsi z wieżą o wysokości 51 metrów, dobrze łączyć z innymi zabytkami miasta. Obok wnętrz sakralnych w Gliwicach znajdziesz też zabytki Gliwic, muzea w Gliwicach i parki i przyrodę w mieście. Dla historii miasta sięgnij po tekst o Willi Caro, Kanale Gliwickim i Politechnice Śląskiej.

Najczęstsze pytania

Który kościół w Gliwicach jest najstarszy?

Najstarszy z opisanych jest drewniany kościół Wniebowzięcia przy ulicy Kozielskiej, zbudowany w 1493 roku. Gotycki kościół Wszystkich Świętych pochodzi z końca XV wieku, a w Łabędach stoi świątynia z XV wieku, później barokowo rozbudowana.

Z którego kościoła w Gliwicach widać panoramę miasta?

Taras widokowy ma wieża kościoła Wszystkich Świętych na Starówce. Taras jest też w 51-metrowej wieży kościoła św. Antoniego na wzgórzu Hermana.

Które gliwickie kościoły są drewniane?

Drewniane są kościół św. Jerzego w Ostropie, z murowanym prezbiterium, oraz kościół Wniebowzięcia przy ulicy Kozielskiej, przeniesiony z Zębowic. Pierwszy wchodzi w skład szlaku drewnianych zabytków województwa.

Czy w Gliwicach są kościoły ewangelickie?

Tak. To kościół Zbawiciela przy ulicy Jagiellońskiej, kościół Marcina Lutra w Łabędach oraz dawna świątynia ewangelicka św. Barbary, dziś garnizonowa.

Jak zwiedzać kościoły i klasztory w Gliwicach?

Najlepiej według dzielnic: centrum i Starówka, Szobiszowice z Zatorzem, potem Ostropa i Łabędy. Pełną listę znajdziesz na stronie kościołów i klasztorów w Gliwicach, a ogólne zestawienie w kategorii kościoły i klasztory na Śląsku.