Atrakcje: Zawiercie

Co zobaczyć w Zawierciu: ruiny zamku Bąkowiec na skale Tygrys, trzy parki i neogotycką bazylikę. Kilkanaście miejsc na Jurze i w centrum miasta.

Zawiercie leży na północnym skraju województwa śląskiego, na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Wyrosło wokół kolei i fabryk, co widać w ceglanej bazylice, willach dyrektorskich i parkach z czasów przemysłowego rozkwitu. W dzielnicach Skarżyce i Kromołów zachowały się zaś znacznie starsze ślady: ruiny zamku, kamienny kościół z końca XVI wieku i jeden z najstarszych kirkutów w tej części Jury.

Co zobaczyć w Zawierciu w pierwszej kolejności?

Dwa punkty, które najlepiej opowiadają o mieście, to zamek Bąkowiec w Skarżycach i bazylika w centrum. Pierwszy pokazuje średniowiecze, drugi - wiek XIX i początki fabrycznego Zawiercia. Dopiero potem warto zajrzeć do parków i do dzielnicy Kromołów.

Zamek Bąkowiec, nazywany też zamkiem w Morsku, to ruiny średniowiecznego zamku na skale Tygrys w Skarżycach, na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Należy do Orlich Gniazd i leży na Szlaku Orlich Gniazd. W rejestrze zabytków figuruje jako Zamek Bąkowiec w Morsku, bo z tą wsią był związany od średniowiecza. Pierwszą drewnianą warownię mogli wznieść w XIV wieku, a sama wieś Morsko pojawia się w źródłach w 1220 roku.

Bazylika kolegiacka świętych Apostołów Piotra i Pawła przy ulicy Sienkiewicza 4 to neogotycki kościół z czerwonej cegły, zbudowany w latach 1896-1903, z dwuwieżową fasadą i zabytkowym ogrodzeniem. Zaprojektował ją warszawski architekt Hugon Kuder, a ufundowali Adolf i Izydor Ginsbergowie. Od 1992 roku jest kolegiatą, a od 2009 nosi tytuł bazyliki mniejszej. Świątynię wpisano do rejestru zabytków.

O dziejach miasta czytaj w artykule o Zawierciu, mieście kolei i fabryk. Pierwszy pociąg stanął tu w 1847 roku, potem przyszły huty i fabryki, a prawa miejskie miasto uzyskało w 1915 roku.

Jakie zabytki z czasów fabrycznego Zawiercia można obejrzeć?

Zawiercie dorobiło się kilku budynków z końca XIX i początku XX wieku, które pokazują, jak mieszkali właściciele i dyrektorzy zakładów. Wszystkie zebrano w kategorii zabytków w Zawierciu.

Willa dyrektora przy ulicy Szymańskiego 2, nazywana Pałacykiem Szymańskiego, to ceglana willa ukończona w 1897 roku jako rezydencja dyrektora Towarzystwa Akcyjnego „Zawiercie”. Stoi w parku w pobliżu centrum, ma kamienny cokół i projekt Hugona Kudera, a dziś mieści bibliotekę, izbę pamięci i kilka instytucji kultury.

Pałacyk Holenderskiego przy ulicy 3 Maja 25 to secesyjna willa z ogrodem, zbudowana przed I wojną światową i wpisana do rejestru zabytków. Pierwszym właścicielem był Stanisław Holenderski, od którego pochodzi potoczna nazwa. Z kolei dawny kościół ewangelicki przy ulicy Bohaterów Westerplatte 24, neogotycki, ceglany, od powojennej odbudowy służy jako Dom Rzemiosła. Trudno go dziś rozpoznać jako świątynię, ale ostrołukowe formy zdradzają pierwotne przeznaczenie.

Gdzie na spacer i odpoczynek w Zawierciu?

W Zawierciu są trzy parki miejskie, a każdy ma inny charakter. Opisują je razem strony parków i przyrody w Zawierciu oraz parków w mieście. Wstęp jest bezpłatny.

Park im. Adama Mickiewicza to największa zieleń miejska w Zawierciu. Otwarto ją 1 września 1929 roku w miejscu dawnej dąbrowy i dziś rośnie w niej około 1600 drzew. Teren podarował Jakub Löwenstein. Inżynier Władysław Petrych zbudował na Warcie zapory i dzięki nim powstał staw z fontanną.

Park im. Tadeusza Kościuszki jest mniejszy, ma 4,66 hektara, i powstał w latach 30. XX wieku. Przy alejkach można zobaczyć kopię kaplicy Matki Boskiej Prządki. Park OSiR to pięć hektarów zieleni przy pałacyku Szymańskiego, urządzonej w angielskim stylu jeszcze przed 1901 rokiem według planów Hugona Kudera, i figuruje w rejestrze zabytków.

W centrum miasta, w Ośrodku Sportu i Rekreacji, stoi tężnia solankowa, otwarta 21 marca 2021 roku. To drewniana konstrukcja, po której spływa solanka, a wokół spaceruje się lub siada na ławce w słonym powietrzu. Tężnia jest blisko parku Kościuszki. Inne tężnie regionu opisuje artykuł o tężniach solankowych i pijalniach wód na Śląsku.

Które kościoły w Zawierciu warto zobaczyć?

Poza bazyliką miasto ma kilka kościołów o bardzo różnym wieku, od XVI wieku po lata 90. XX wieku. Pełna lista jest na stronie kościołów i klasztorów w Zawierciu.

Najstarszy jest kościół św. Mikołaja w Kromołowie, przy ulicy Jurajskiej, ceglany, jednonawowy, uznawany za najstarszą świątynię katolicką w mieście, z dzwonem z 1508 roku. W Skarżycach stoi kościół św. Trójcy i św. Floriana, kamienny, konsekrowany w 1598 roku, z trzema okrągłymi kaplicami symbolizującymi Trójcę Świętą. Jest też sanktuarium maryjnym. W Kromołowie nad źródłem Warty znajdziesz kaplicę św. Jana Nepomucena: ośmioboczną, ceglaną, z 1803 roku, odbudowaną w 1988 roku.

Współczesne budowle to kościół Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski z lat 1974-1980, z witrażami prof. Wincentego Kućmy i 51-metrową dzwonnicą, oraz kościół św. Brata Alberta z lat 1988-1992, z brązowym pomnikiem patrona autorstwa Czesława Dźwigaja.

Jakie ślady dawnej gminy żydowskiej i cmentarze są w Zawierciu?

Zawiercie ma trzy miejsca związane z historią żydowską. Warto je oglądać spokojnie i z szacunkiem. Losy gminy w czasie wojny opisuje artykuł o gettach w Będzinie, Sosnowcu i Zawierciu oraz ich likwidacji w 1943 roku.

Synagoga z 1880 roku stoi przy ulicy Marszałkowskiej 41. Dziś nie pełni funkcji religijnej, a budynek jest mocno przekształcony i wymaga remontu. Cmentarz żydowski przy ulicy Daszyńskiego zajmuje około 0,6 hektara. Przetrwał tu budynek przedpogrzebowy, kostnica oraz około dwustu płyt nagrobnych. Wiek cmentarza jest różnie podawany: jedno ustalenie mówi o 1911 roku, historyk wskazuje na możliwy początek już w XVIII wieku.

W Kromołowie przy ulicy Piaskowej leży drugi, zabytkowy kirkut z XVIII wieku, zaliczany do najstarszych zachowanych w tej części Jury. Na obszarze około pół hektara stoi około 920 macew, a inskrypcje są po hebrajsku, w jidysz i po polsku. Cmentarz jest wpisany do rejestru zabytków. Czynna nekropolia parafialna, cmentarz rzymskokatolicki przy ulicy Cmentarnej, działa od 1903 roku.

Najczęstsze pytania

Co zobaczyć w Zawierciu w jeden dzień?

Rano zamek Bąkowiec w Skarżycach, po południu bazylikę, willę dyrektora i park Mickiewicza, a na koniec tężnię w centrum.

Czy w Zawierciu jest zamek?

Tak, to ruiny zamku Bąkowiec na skale Tygrys w Skarżycach. Leży na Szlaku Orlich Gniazd, na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej.

Co w Zawierciu jest bezpłatne?

Wejdziesz bez opłaty do wszystkich trzech parków i na cmentarze. Całość zebrano w kategorii bezpłatnych miejsc w Zawierciu.

Gdzie w Zawierciu można odpocząć na świeżym powietrzu?

W parkach Mickiewicza, Kościuszki i OSiR oraz przy tężni solankowej w centrum.

Gdzie sprawdzić wydarzenia w Zawierciu?

Wybierz dzień w kalendarzu wydarzeń w Zawierciu, a potem zawęź je do kategorii.