Atrakcje: Czeladź

Co zobaczyć w Czeladzi? Dawna kopalnia Saturn z galerią w elektrowni, park Grabek z basenami i zabytkowe kościoły w Zagłębiu Dąbrowskim.

Czeladź wyrosła przy kopalni Saturn, i to ten pokopalniany zespół wyznacza kierunek zwiedzania. Obok niego są miejski park, kilka dużych kościołów z początku XX wieku oraz miejsca związane z dawną społecznością żydowską.

Co zobaczyć w Czeladzi na terenie dawnej kopalni Saturn?

Zacznij od Galerii Sztuki Współczesnej Elektrownia przy ulicy Dehnelów 45. Ceglany budynek z lat 1902-1908 zaprojektował Józef Pius Dziekoński, a obok wystaw sztuki współczesnej można tu zobaczyć oryginalne maszyny z początku XX wieku. Przy tej samej ulicy, pod numerem 10, mieści się Muzeum Saturn w dawnej willi dyrektora kopalni, zwanej Pałacem pod Filarami.

Kopalnia działała od 1887 roku do końca 1997 roku, a w latach 1950-1990 nosiła nazwę Czerwona Gwardia. Jej teren należy do Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego. Przy ulicy Kościuszki 9 stoi dawny budynek cechowni, a w dzielnicy Piaski Kopalnia Kultury w budynku z 1912 roku, dawnej jadalni i Sokolni, dziś z salą widowiskową, kinem i kawiarnią. O przemianach kopalń w całym regionie przeczytasz w artykule Kopalnie w nowych rolach: Saturn w Czeladzi, Szyb Wilson, Strefa Kultury i Guido.

Dokąd z dziećmi i na deszcz w Czeladzi?

Park Grabek ma około trzynastu hektarów i leży w dolinie Brynicy blisko centrum. Jest bezpłatny i należy do największych parków Zagłębia Dąbrowskiego. Znajdziesz tu staw z fontannami, amfiteatr, place zabaw, skatepark i zabytkowy ogród morwowy z 1928 roku.

W parku działa strefa wodnego relaksu po modernizacji z lat 2020-2021. Jest tu 25-metrowy basen pływacki, drugi basen do rekreacji, wodny plac zabaw oraz brodzik dla najmłodszych. Układ pozwala połączyć zwykłe pływanie z zabawą młodszych dzieci w płytszej wodzie. Inne pomysły na pochmurny dzień zebrano na stronie miejsc na deszcz w Czeladzi.

Które kościoły i budynki warto obejrzeć w Czeladzi?

Dwa największe kościoły to bazylika Matki Boskiej Bolesnej na osiedlu Piaski i kościół św. Stanisława przy ulicy Bytomskiej. Pierwszy to neoromańska świątynia z lat 1922-1924, wzorowana na kościele z francuskiej Bretanii, a od 2015 roku sanktuarium św. Jana Vianneya. Drugi to monumentalny ceglany kościół z lat 1904-1913, projektu Tomasza Pajzderskiego i Hugona Kudera, z polichromią Macieja Makarewicza.

Na osiedlu Musiała stoi nowocześniejszy kościół św. Mateusza, rozbudowany z kaplicy z 1986 roku. Wszystkie świątynie zebrano na stronie kościołów i klasztorów w Czeladzi, a budynki oglądane z zewnątrz na stronie architektury w Czeladzi.

Dawna remiza i kino Uciecha przy ulicy 1 Maja to ceglany budynek z lat 1924-1929, wpisany do rejestru zabytków. Dziś jest w złym stanie technicznym, więc można go oglądać tylko z zewnątrz. Miejsca dla osób zwiedzających samotnie zebrano na stronie solo w Czeladzi.

Co zostało po dawnej społeczności żydowskiej w Czeladzi?

Cmentarz żydowski przy ulicy Będzińskiej 64 służył dwóm gminom żydowskim, czeladzkiej i będzińskiej. Zajmuje 1,6 hektara, a przetrwało na nim ponad trzy tysiące nagrobków lub ich fragmentów. W czasie II wojny światowej chowano tu ofiary niemieckich zbrodni.

Synagogi przy ulicy Katowickiej już nie ma. W 1939 roku niemieccy okupanci zmusili czeladzkich Żydów do rozbiórki własnej bożnicy. Dziś stoi tam pamiątkowy obelisk z napisem po polsku i hebrajsku. Oba miejsca wymagają ciszy i szacunku.

Najczęstsze pytania

Co zobaczyć w Czeladzi w jeden dzień?

Zacznij od zespołu dawnej kopalni Saturn: galerii w elektrowni i muzeum. Potem przejdź do parku Grabek, a po południu zajrzyj do jednego z dużych kościołów.

Czy w Czeladzi jest basen?

Tak, w parku Grabek działa strefa wodnego relaksu z basenem pływackim i częścią dla rodzin. Przeszła modernizację w latach 2020-2021.

Gdzie w Czeladzi pójść, gdy pada?

Do galerii w dawnej elektrowni, do Muzeum Saturn albo do Kopalni Kultury z kinem i kawiarnią.

Co oznacza nazwa Saturn w Czeladzi?

Saturn to nazwa dawnej kopalni, która działała od 1887 do końca 1997 roku. Dziś jej nazwę noszą galeria w elektrowni, muzeum i pokopalniany zespół.