Atrakcje: Świętochłowice

Co zobaczyć w Świętochłowicach: wieże kopalni Polska, wieżę ciśnień i muzeum powstań. Kilkadziesiąt miejsc, od kościołów po stawy i parki.

Świętochłowice to miasto w aglomeracji górnośląskiej, które do dziś pokazuje swoją przemysłową przeszłość: stalowe wieże szybów, neobarokową wieżę ciśnień i gmachy dawnych zarządów. Obok tego są ceglane kościoły w czterech dzielnicach, największy staw w mieście i najstarszy park miejski. To dobre miejsce na krótką wycieczkę z Katowic albo Chorzowa.

Co zobaczyć w Świętochłowicach w pierwszej kolejności?

Najlepiej zacząć od centrum przy ulicy Katowickiej, gdzie stoją wieża ciśnień, dawna dyrekcja Donnersmarcków i kościół świętych Piotra i Pawła, a potem dołożyć muzeum powstań i kopalnię Polska. Taki zestaw pokazuje miasto w całości: przemysł, wiarę i lokalną historię.

Muzeum Powstań Śląskich mieści się przy ulicy Wiktora Polaka 1, w neogotyckim gmachu z 1907 roku, zbudowanym jako siedziba zarządu dóbr ziemskich Donnersmarcków. Miejska placówka opowiada o trzech powstaniach śląskich i plebiscycie, a także o dziejach samych Świętochłowic. Powołano ją w 2012 roku z dawnego muzeum miejskiego, budynek wyremontowano w latach 2013-2014. W deszczowy dzień to naturalny pierwszy wybór.

Wieża ciśnień przy ulicy Katowickiej to neobarokowa budowla z 1909 roku, wysoka na 40 metrów, z unikatowym stalowym zbiornikiem systemu Klönne na szczycie. Postawiono ją dla związku zaopatrzenia w wodę, który zasilał Bismarckhütte i Świętochłowice, a projekt przygotował dr inż. Richard Lummert. Do dziś jest jedną z dominant głównej ulicy.

Na tej samej ulicy, pod numerem 30, stoi dawna dyrekcja kopalń i hut Donnersmarcków: ceglany gmach z 1897 roku w stylu neorenesansu północnego. Dziś pełni funkcję budynku mieszkalnego, więc można go obejrzeć wyłącznie z zewnątrz.

Jakie ślady przemysłu zostały w Świętochłowicach?

Najbardziej widoczne są dwie wieże szybów dawnej kopalni Polska przy ulicy Wojska Polskiego 16. Kopalnię utworzono 24 października 1873 roku z połączenia kilku pól górniczych, a jej właścicielem był baron Guido Henckel von Donnersmarck. Dla miłośników zabytków techniki to jeden z najważniejszych punktów miasta, zebrany na liście zabytków techniki w Świętochłowicach.

Nazwa kopalni zmieniała się z biegiem lat: do 1922 roku brzmiała Deutschland, potem Niemcy, a od 3 maja 1937 roku Polska. W 1972 roku połączono ją z kopalnią Prezydent z Chorzowa, a likwidację zakończono w 2000 roku. Wieża wyciągowa szybu I to metalowa konstrukcja z 1908 roku, wpisana do rejestru zabytków w 2004 roku. Opis całego założenia znajdziesz na stronie zespołu dawnej kopalni Polska. Szersze zestawienie jest też w sekcji industria i technika.

W Piaśnikach, przy ulicy Bytomskiej 55, stoi pałac zwany zameczkiem piaśnickim. To neorenesansowy budynek ukończony w 1859 roku jako dom urzędniczy spółki cynkowej, przebudowany w 1917 roku po szkodach górniczych, z secesyjnymi witrażami. Obok parku zachował się zespół budynków Śląskiej Spółki Akcyjnej dla Górnictwa i Hutnictwa Cynkowego.

Gdzie na spacer w Świętochłowicach?

Na spacer wybierz Piaśniki: park im. Mieszkańców Heiloo założono w 1866 roku, więc jest to najstarszy park miejski w mieście. Zajmuje około 6 hektarów, leży przy ulicach Powstańców Śląskich i Bytomskiej i jest wpisany do gminnej ewidencji zabytków. Nazwę zawdzięcza współpracy Świętochłowic z niderlandzkim miastem Heiloo. Dostęp do parku jest bezpłatny.

W parku stoi schron bojowy nr 39 z 1937 roku, ciężki schron do ognia czołowego, element drugiej linii obrony Obszaru Warownego „Śląsk”. Ściany narażone na ostrzał mają dwa metry grubości, a w środku jest 13 pomieszczeń i izba muzealna. Wpisano go do rejestru zabytków.

Staw Kalina to największy zbiornik wodny w mieście, o powierzchni około 5,3 hektara. Powstał jeszcze przed I wojną światową w zapadlisku po płytkiej eksploatacji węgla. W latach 1928-1939 działał tu ośrodek wypoczynkowy z kąpieliskiem, a po latach zanieczyszczenia wodę oczyszczono podczas rewitalizacji, zakończonej w 2023 roku. Dziś są tu ścieżki spacerowe i place zabaw, a wstęp jest bezpłatny.

Które kościoły w Świętochłowicach warto obejrzeć?

Świętochłowice mają sześć kościołów z różnych epok, od neogotyku z XIX wieku po bryłę z lat 80. XX wieku. Wszystkie znajdziesz na liście kościołów i klasztorów w Świętochłowicach.

Najstarszy jest kościół św. Augustyna w Lipinach, neogotycki, z lat 1871-1872, z kamiennym portalem i różnorodnymi sklepieniami. Jest wpisany do rejestru zabytków. Powstał dla hutniczej osady, której mieszkańcy mieli daleko do parafii w Bytomiu, a potem w Królewskiej Hucie. W centrum stoi ceglany kościół świętych Piotra i Pawła z 1891 roku, wzniesiony jako wotum za uratowanie górników zasypanych w 1884 roku.

Przy placu księdza Leopolda Raabego stoi ewangelicki kościół Jana Chrzciciela, ceglany, neogotycki, z lat 1900-1901, na gruncie podarowanym przez księcia von Donnersmarcka. W Chropaczowie jest kościół Matki Bożej Różańcowej z lat 1911-1913, neoromański, który w 1975 roku niemal doszczętnie spłonął i został odbudowany.

W Zgodzie wznosi się kościół św. Józefa z 1931 roku, następca świątyni rozebranej z powodu szkód górniczych. W Piaśnikach bryłą przypomina wielościenny namiot kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa, ceglany, budowany w latach 1982-1990. W Chropaczowie, przy ulicy Kościelnej, zobaczysz też przydrożną kapliczkę z Krzyżem Męki Pańskiej ufundowaną w 1899 roku.

Jakie pomniki i cmentarze są w Świętochłowicach?

Pomniki i nekropolie wiążą się z powstaniami śląskimi i dziejami parafii; warto je oglądać spokojnie i z szacunkiem.

Pomnik ku czci Powstańców Śląskich stoi w Piaśnikach przy ulicy Bytomskiej, w parku Heiloo. Pierwotny obelisk odsłonięto w 1937 roku, a po wojnie pomnik odbudowano. Upamiętnia dziewięciu uczestników pierwszego powstania śląskiego, rozstrzelanych w sierpniu 1919 roku. Kolejny pomnik, głaz w Chropaczowie przy ulicy Łagiewnickiej, odsłonięto w 1960 roku w miejscu dawnego pomnika Powstańca Śląskiego. To polodowcowy głaz narzutowy, wydobyty prawdopodobnie przy budowie Huty Guidotto.

Stary cmentarz przy ulicy Cmentarnej to nekropolia parafii świętych Piotra i Pawła, poświęcona 16 września 1894 roku. Ma neobarokowy ceglany portal z płaskorzeźbą anioła, kutą bramę i wysoki kamienny krzyż. Podobne miejsca zebrano w kategorii cmentarze i pomniki w Świętochłowicach.

Obóz Zgoda - miejsce pamięci

W dzielnicy Zgoda leży miejsce, które wymaga innego tonu niż reszta miasta. Obóz Zgoda działał w dwóch okresach. Najpierw, w latach 1943-1945, był tu niemiecki podobóz KL Auschwitz o nazwie Eintrachthütte. Od lutego do listopada 1945 roku funkcjonował na tym terenie obóz pracy podlegający Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego.

Pamięć o tych wydarzeniach chroni zachowana brama obozowa, a także pomniki i mogiły w mieście. Historię obozu w 1945 roku opisuje artykuł o Centralnym Obozie Pracy w Świętochłowicach-Zgodzie.

Najczęstsze pytania

Co zobaczyć w Świętochłowicach w jeden dzień?

Rano wieża ciśnień, dawna dyrekcja Donnersmarcków, muzeum powstań i wieże kopalni Polska, po południu park Heiloo ze schronem i Staw Kalina.

Gdzie w Świętochłowicach przeczekać deszcz?

W Muzeum Powstań Śląskich, które mieści się w neogotyckim gmachu z 1907 roku. Pod dachem możesz też obejrzeć izbę muzealną w schronie bojowym nr 39.

Co w Świętochłowicach jest bezpłatne?

Bez opłaty wejdziesz do parku Heiloo, nad Staw Kalina i do pomników powstańców. Pełną listę znajdziesz w kategorii bezpłatne atrakcje w Świętochłowicach.

Jakie zabytki ma Świętochłowice?

Są to między innymi wieża ciśnień, wieże szybów kopalni Polska, pałac w Piaśnikach i kilka zabytkowych kościołów. Zestawienie jest na stronie zabytków w Świętochłowicach.

Czy w Świętochłowicach odbywają się wydarzenia?

Tak, zebrano je w kalendarzu wydarzeń w Świętochłowicach, z filtrem dnia i kategorii.