Góry
najwyższy szczyt Beskidu Śląskiego, 1257 m, z koleją krzesełkową, schroniskiem PTTK i trasami narciarskimi
Góry
szczyt 1215 m w Beskidzie Śląskim ze stalową wieżą widokową i źródłami Wisły na zboczach
Jeziora
zaporowy zbiornik na Sole z 1966 roku, 6,6 km długości, popularny w regatach i na spacery
Góry
Parki i przyroda
kamienna brama z lwem ze Świerklańca, od lat 50. XX wieku wejście do chorzowskiego zoo
Góry
szczyt Beskidu Śląskiego z jaskiniami, tojadem morawskim i schroniskiem PTTK w pobliżu
Góry
beskidzki szczyt ze schroniskiem z 1897 roku, alpinarium i wieżą widokową przy kolei gondolowej
Góry
wapienne ostańce i rezerwat na Jurze, ważny rejon wspinaczkowy z jedyną udostępnioną jaskinią okolicy
Parki i przyroda
poprzemysłowe zbiorniki i zapadliska, a dziś ostoja ptaków z 9,5 km utwardzonych ścieżek
Jeziora
zaporowe jezioro na Wiśle zaopatrujące Górny Śląsk w wodę, z ostoją ptaków Natura 2000
Parki i przyroda
użytek ekologiczny z grądami, łęgiem, stawem i stanowiskiem lilii złotogłów
Parki i przyroda
wodny rezerwat z ośmioma średniowiecznymi stawami, dębami i drugim w kraju bogactwem ptaków
Jeziora
poeksploatacyjny zalew w lesie z plażami, wyspą i kąpieliskiem, otwarty w 1970 roku
Góry
przełęcz na wysokości 934 m, przez którą biegnie droga ze Szczyrku do Wisły i węzeł szlaków
Jeziora
zalana piaskownia z lat 70. w użytku ekologicznym, z kolonią mew śmieszek i trzcinowiskami
Góry
jedyna jaskinia północnej Jury udostępniona do zwiedzania z przewodnikiem, z poeksploatacyjnym wyrobiskiem
Jeziora
największy z zespołu zbiorników Pogoria, jezioro w dawnej piaskowni z 13-kilometrową linią brzegową
Góry
beskidzki szczyt z kopcem widokowym, pełną panoramą i schroniskiem PTTK z lat 1925-1926
Parki i przyroda
leśny rezerwat na północnych stokach Wielkiej Czantorii, przez który biegnie szlak z Ustronia
Jeziora
zbiornik zaporowy na Sole z zaporą z 1937 roku i widokiem na górę Żar
Jeziora
zbiornik zaporowy o powierzchni 4,5 km kw. z klubami żeglarskimi, zbudowany dla elektrowni
Parki i przyroda
leśny rezerwat na stokach Wzgórza Wandy z bukowym starodrzewem i źródliskami potoku Przyrwa
Jeziora
staw po wyrobisku piasku w Lasach Panewnickich z kąpieliskiem po rewitalizacji z 2023 roku
Parki i przyroda
Przyroda na Śląsku to jeziora, rezerwaty i beskidzkie szczyty: sprawdź, gdzie pojechać nad wodę, do lasu pierwotnego albo na górską polanę.
Zestaw obejmuje ponad sto dwadzieścia miejsc w całym województwie śląskim: zbiorniki wodne, rezerwaty, szczyty i przełęcze Beskidów oraz skalne wzgórza Jury. Wszystkie leżą poza centrami miast albo na ich skraju, a wiele z nich nie wymaga biletu wstępu. Listy dla pojedynczych miejscowości znajdziesz w Katowicach, Wiśle i Chorzowie.
Najłatwiej podzielić region na trzy krainy: wodę, las i górę. Nad wodę jedzie się nad jeziora Żywieckie, Rybnickie i Goczałkowickie, do lasu do rezerwatów w Beskidach i w aglomeracji, a na wysokość na Baranią Górę, Skrzyczne i Romankę. Dopełnieniem są Jura i poprzemysłowe tereny miast, gdzie przyroda wróciła na dawne wyrobiska.
Nie musisz od razu planować dalekiej wyprawy. Nawet w samej aglomeracji znajdziesz rezerwaty, stawy i użytki ekologiczne, do których dojedziesz po krótkiej podróży. Przed wyjazdem sprawdź, czy dany teren ma zasady ochronne: w rezerwatach obowiązują ograniczenia i nie wszędzie wolno wchodzić poza wyznaczone ścieżki.
Do wypoczynku nad wodą najlepsze są zbiorniki o dużej powierzchni z plażami i kąpieliskami, a do spokojnych spacerów zbiorniki, na których nie ma sportów wodnych. Poniżej podział według położenia.
Jezioro Żywieckie to zbiornik zaporowy na Sole, który napełniono w 1966 roku. Ma do sześciu i pół kilometra długości, a głębokość dochodzi do dwudziestu siedmiu metrów; pracuje tam elektrownia wodna. Dalej w dolinie Soły leżą Jezioro Międzybrodzkie, które powstało w 1937 roku i zajmuje niecałe cztery kilometry kwadratowe, oraz Jezioro Czanieckie w Porąbce, zbiornik wody pitnej o powierzchni czterdziestu pięciu hektarów, na którym obowiązuje zakaz sportów wodnych i rybactwa. W Wiśle, na styku dwóch Wisełek, stoi Jezioro Czerniańskie, zbudowane w 1973 roku.
Jezioro Goczałkowickie to wielki zbiornik na Wiśle, który może sięgać trzech tysięcy dwustu hektarów, ważny dla zaopatrzenia w wodę i dla ptaków. Dzierżno Duże w Pyskowicach zajmuje ponad pięćset hektarów w wyrobiskach po piasku w dolinie Kłodnicy. Na zachodnim skraju regionu Jezioro Rybnickie zbudowano dla elektrowni, a dziś jest ulubionym miejscem żeglarzy i wędkarzy. W Dąbrowie Górniczej wodę znajdziesz w dwóch miejscach: Zbiornik Pogoria II w dawnej piaskowni z kolonią mew śmieszek oraz Zbiornik Kuźnica Warężyńska, który w 2005 roku wypełnił piaskownię na pięciuset sześćdziesięciu hektarach. Mniejsze akweny to Zbiornik Blachownia na Stradomce, Jezioro Chechło-Nakło z plażami i biwakami, Starganiec w Mikołowie po rewitalizacji z 2023 roku oraz Stawiki w Sosnowcu z kąpieliskiem, strefą sportów wodnych i krótką ścieżką edukacyjną.
Rezerwaty to najcenniejsze fragmenty przyrody regionu i każdy chroni coś innego: lasy, ptaki, stawy albo skały. Wybieraj według tematu i sprawdź zasady dla konkretnego miejsca.
W Beskidzie Śląskim rezerwat Barania Góra zajmuje prawie czterysta hektarów na zachodnich stokach góry i został utworzony w 1953 roku. Obejmuje obszary, z których biorą początek Czarna i Biała Wisełka. W Ustroniu Czantoria chroni buczyny i jaworzyny na północnych stokach Wielkiej Czantorii. Pod Rysianką rezerwat Pod Rysianką z 1970 roku obejmuje fragment dawnej puszczy karpackiej w piętrze regla dolnego. W Beskidzie Małym Madohora to las świerkowy z wychodniami piaskowców.
W Gliwicach Las Dąbrowa, utworzony w 2008 roku, pokazuje łęgi, olszynę i dzięcioła białogrzbietego. W katowickich Murckach Las Murckowski chroni bukowy starodrzew na stokach Wzgórza Wandy. Na granicy Bytomia i Tarnowskich Gór Segiet to buczyna na dawnych wyrobiskach górniczych. W Jaworznie wodny rezerwat Dolina Żabnika obejmuje torfowiska i szuwary doliny potoku.
W Cieszynie Lasek Miejski nad Olzą z 1961 roku chroni cieszyniankę wiosenną i naturalny grąd. Pod Raciborzem Łężczok to wodny rezerwat o powierzchni ponad czterystu siedemdziesięciu hektarów: ma osiem stawów, stare lasy i ponad sto dziewięćdziesiąt gatunków ptaków. W Puszczy Pszczyńskiej leży Żubrowisko, jedyny rezerwat faunistyczny w województwie, który chroni stado żubrów. To teren zamknięty dla zwiedzających, a przy jego skraju działa ośrodek edukacyjny. Do oglądania żubrów w Pszczynie służy odrębne miejsce poza rezerwatem.
Na Jurze Szachownica to rezerwat przyrody nieożywionej o powierzchni dwunastu hektarów z wapienną Krzemienną Górą i jaskinią, w której zimują nietoperze. Zielona Góra koło Kusiąt to rezerwat przyrody nieożywionej na wapiennym wzgórzu w Parku Krajobrazowym Orlich Gniazd.
Na pierwszą wyprawę wybierz Skrzyczne, Szyndzielnię albo Klimczok, a na dłuższą Baranią Górę, Rysiankę lub Romankę. Nie z każdego szczytu widać panoramę, więc przy wyborze sprawdź, czy zależy ci na widoku, czy na samej wędrówce.
Skrzyczne ma tysiąc dwieście pięćdziesiąt siedem metrów i jest najwyższym szczytem Beskidu Śląskiego. Barania Góra sięga tysiąca dwustu piętnastu metrów, z wieżą widokową na szczycie. Szyndzielnia i Klimczok sąsiadują ze sobą w okolicy Bielska-Białej i Szczyrku. W Beskidzie Żywieckim Rysianka ma ponad tysiąc trzysta metrów, a Romanka jeszcze więcej, bo tysiąc trzysta sześćdziesiąt sześć. Wierzchołek Romanki porasta jednak las i nie ma z niego widoków, więc to cel dla miłośników samej wędrówki. Lepszą panoramę da Błatnia, szczyt dziewięciuset siedemnastu metrów z kopcem widokowym i schroniskiem z 1926 roku.
Do tego dochodzą przełęcze, dobre jako punkty startowe: Przełęcz Salmopolska to węzeł szlaków na drodze ze Szczyrku do Wisły, a Karkoszczonka na wysokości siedmiuset dwudziestu trzech metrów leży na granicy Brennej i Szczyrku.
Najbardziej znanym miejscem jest Góra Zborów: wapienne wzgórze i rezerwat, uczęszczane przez wspinaczy. W rezerwacie znajduje się Jaskinia Głęboka, udostępniona turystycznie, jedyna taka w północnej części Jury, długa na sto dziewięćdziesiąt metrów.
W aglomeracji przyroda zagospodarowuje dawne wyrobiska i tereny poprzemysłowe. Żabie Doły to zespół przyrodniczo-krajobrazowy na granicy Chorzowa, Bytomia i Piekar Śląskich. Uroczysko Zielona w Dąbrowie Górniczej to użytek ekologiczny na siedemnastu i pół hektarach z pięcioma przystankami ścieżki dydaktycznej. Obie lokalizacje dobrze pokazują, jak po latach działalności przemysłowej wraca zieleń.
Dla ornitologów i spacerowiczów najciekawsze są zbiorniki z bogatym życiem ptaków oraz rezerwaty wodne. Zacznij od miejsc, które już mają opis przyrodniczy, bo dzięki nim łatwiej zrozumieć, na co patrzysz.
Jezioro Goczałkowickie jest ważne dla ptaków, a Zbiornik Pogoria II ma kolonię mew śmieszek i status użytku ekologicznego o powierzchni czterdziestu hektarów. W rezerwacie Łężczok w Babicach naliczono ponad sto dziewięćdziesiąt gatunków ptaków, a tamtejsze stawy sąsiadują ze starymi lasami. Żubrowisko chroni stado liczące około trzydziestu osobników, ale jako teren zamknięty służy ochronie, nie zwiedzaniu. Jeśli wolisz wodę bez hałasu motorówek, zajrzyj nad Jezioro Czanieckie, gdzie sporty wodne i rybactwo są zakazane. Ruchliwsze są za to Jezioro Rybnickie, popularne wśród żeglarzy i wędkarzy, oraz Stawiki w Sosnowcu ze strefą sportów wodnych.
Okolice Sopotni Wielkiej i Żabnicy dają zwarty zestaw miejsc: Rysiankę, Romankę i rezerwat Pod Rysianką. Wszystkie leżą w jednym rejonie, więc łatwo ułożyć z nich dwa dni z noclegiem w górach. Pierwszego dnia wybierz szczyt, a drugiego wejdź do rezerwatu, gdzie rośnie fragment pierwotnego lasu.
Pamiętaj, że Romanka nie nagradza widokami z wierzchołka, więc jeśli zależy ci na panoramie, zrób najpierw wejście na Rysiankę, a na Romankę zostaw dłuższą wyprawę z przewyższeniem nad doliną Soły.
Rezerwaty i użytki ekologiczne rządzą się innymi zasadami niż zwykły park. Zawsze trzymaj się wyznaczonych ścieżek, nie schodź w głąb lasu, nie zrywaj roślin i zabieraj śmieci ze sobą. W niektórych miejscach, jak Żubrowisko, wejście jest w ogóle zamknięte, a gdzie indziej dopuszcza się tylko ścieżkę dydaktyczną.
Przed wyjazdem dobrze sprawdzić, jak daleko od miasta leży wybrane miejsce: Łężczok i Dolina Żabnika są w pobliżu Raciborza i Jaworzna, Lasek Miejski nad Olzą w Cieszynie, a Las Dąbrowa w zachodnich Gliwicach. Dzięki temu łatwo połączyć wizytę w przyrodzie z jednodniowym spacerem po mieście.
Okolice Wisły to najgęściej obsadzony przyrodniczymi miejscami fragment Beskidu Śląskiego. Na jednej trasie zmieszczą się Jezioro Czerniańskie, Przełęcz Salmopolska, Barania Góra i rezerwat na jej stokach, a w pobliżu leży też Ustroń z rezerwatem Czantoria. Dobrze zaplanowany weekend zaczyna się od wody, a kończy na grzbiecie.
W pierwszy dzień obejdź zbiornik w Wiśle Czarnem i dojedź w stronę przełęczy, która jest węzłem szlaków. W drugi wybierz podejście na Baranią Górę: szczyt ma wieżę widokową, a jego zachodnie stoki objęto ochroną rezerwatu. Gdy zostanie czas, przeznacz go na Ustroń, gdzie chroniony jest las na stokach Wielkiej Czantorii. Zachowaj rezerwę na pogodę, bo w górach zmienia się szybko.
Jeśli znasz miejscowość, otwórz jej zestaw.
Nad Jezioro Żywieckie, Rybnickie albo Goczałkowickie, a w aglomeracji nad Dzierżno Duże, Pogorię II lub Chechło-Nakło. W Sosnowcu działają Stawiki, w Mikołowie Starganiec.
Dobrym początkiem jest Łężczok pod Raciborzem z ośmioma stawami albo Barania Góra w Beskidzie Śląskim. Rezerwat Żubrowisko jest terenem zamkniętym, więc nie planuj tam wejścia.
Skrzyczne, Szyndzielnię lub Klimczok. Dla spokojniejszej wyprawy dobra jest Błatnia z kopcem widokowym.
Tak. To Jaskinia Głęboka w rezerwacie Góra Zborów, długa na sto dziewięćdziesiąt metrów.
Z wierzchołka nie, bo porasta go gęsty las. Atutem są masyw, przewyższenie nad doliną Soły i szlaki dojścia.
