Rezerwat przyrody Las Murckowski

Rezerwat przyrody Las Murckowski chroni pozostałość dawnej Puszczy Śląskiej w Katowicach, w dzielnicy Murcki. To las mieszany o cechach naturalnych, leżący tuż przy aglomeracji, z bukowym starodrzewem na stokach Wzgórza Wandy.

Jak powstał i jak duży jest dziś

Rezerwat utworzono 18 grudnia 1953 roku na powierzchni 7,04 ha. W 1989 roku powiększono go do 100,67 ha, a po kolejnym powiększeniu z 2022 roku obejmuje 141,56 ha. Obszar podlega ochronie czynnej, a każdy z fragmentów otacza strefa ochronna, czyli otulina, o łącznej powierzchni 256,06 ha.

Celem ochrony jest zachowanie, ze względów naukowych, dydaktycznych i społecznych, fragmentu lasu mieszanego o cechach naturalnych w bezpośrednim sąsiedztwie miasta.

Z trzech części składa się rezerwat

Rezerwat tworzą trzy oddzielne fragmenty. Najstarszy, zachodni, ma 7,06 ha i graniczy z dawną kopalnią „Murcki” oraz drogą. Od drugiej części, powiększonej w 1989 roku, oddziela go czteropasmowa droga szybkiego ruchu Katowice - Bielsko-Biała, czyli ulica Bielska.

Dotychczasowa część wschodnia po powiększeniu z 2022 roku liczy 119,78 ha. Dołączono też nowy fragment lasu, wysunięty najdalej na wschód, o powierzchni 14,72 ha.

Jaki jest las i teren

Teren jest urozmaicony: rezerwat leży na stokach Wzgórza Wandy (około 350 m n.p.m.), pofałdowanych dolinami potoków. Na jego obszarze znajdują się źródliska potoku Przyrwa.

Rośnie tu bukowy starodrzew, mający ponad 150 lat, z licznymi pomnikowymi okazami buków i dębów. Dominuje kwaśna buczyna niżowa. W podszycie występują jarzębina, kruszyna, dziki bez czarny i bez koralowy, a w runie śmiałek pogięty, kosmatka owłosiona, nerecznica krótkoostna, konwalijka dwulistna, sałatnik leśny i borówka czarna.

Jakie rośliny, grzyby i zwierzęta tu żyją

Flora naczyniowa rezerwatu liczy 210 gatunków. Pod ochroną ścisłą są m.in. śnieżyczka przebiśnieg, kruszczyk szerokolistny i listera jajowata, a pod częściową kopytnik pospolity, marzanka wonna, konwalia majowa, kalina koralowa, bluszcz pospolity i barwinek pospolity.

Wśród grzybów spotyka się chronione gatunki, takie jak sromotnik smrodliwy oraz wachlarzowiec olbrzymi, związany z rozkładającym się drewnem buków. Badania mszaków z lat 1995-1997 wykazały 7 gatunków wątrobowców i 45 gatunków mchów.

Zwierzęta reprezentują m.in. ropucha szara, jaszczurka zwinka, kukułka, dzięcioł duży, dzięcioł zielonosiwy, rudzik, ryjówka aksamitna, jeż wschodni, wiewiórka i łasica. Rzadkich gatunków objętych ochroną prawną jest 33.

Murcki a żubry

Z Murckami wiąże się historia hodowli żubrów. Program rozpoczęto tu w 1865 roku, a około 1891 roku zwierzęta przeniesiono do lasów pszczyńskich.

Co rezerwatowi zagraża

Zagrożeniem, zwłaszcza dla części na zachód od ulicy Bielskiej, jest ruch samochodowy, sąsiednie tereny przemysłowe i rekreacyjne oraz skutki podziemnej eksploatacji węgla. To las w środku regionu przemysłowego i tak trzeba go traktować.

W okolicy

W samych Murckach leży Park Murckowski, a nieco dalej, w Giszowcu, Park Giszowiecki. Zabytkowe osiedle robotnicze i dzielnicę poprzemysłową można połączyć z wizytą w rezerwacie: Nikiszowiec jest około 6,6 km w linii prostej.

Praktycznie

• Położenie: Katowice, dzielnica Murcki, trzy oddzielne fragmenty lasu po obu stronach ulicy Bielskiej.
• Rezerwat ma własny reżim ochrony, więc przed wizytą sprawdź zasady wstępu i dozwolone ścieżki u zarządcy, czyli w Nadleśnictwie Katowice lub urzędzie miasta.
• Najstarsza, zachodnia część graniczy z terenem dawnej kopalni „Murcki”.