Parki i przyroda

Parki i przyroda na Śląsku: Park Śląski w Chorzowie, Katowicki Park Leśny i rezerwat Łężczok. Ponad dwieście miejsc na spacer i na ptaki.

To zielona mapa województwa śląskiego: od wielkich parków na dawnych hałdach, przez zabytkowe parki przy pałacach przemysłowców, po rezerwaty, ogrody botaniczne i dawne kamieniołomy. Dobra na wolne popołudnie, niedzielny spacer i na rodzinną wycieczkę, bo większość miejsc leży w miastach aglomeracji i Zagłębia.

Który park na Śląsku zobaczyć najpierw?

Na pierwszy raz najlepiej wybrać Park Śląski w Chorzowie, Katowicki Park Leśny albo Park im. Tadeusza Kościuszki w Katowicach. To trzy największe zielone obszary w sercu aglomeracji i każdy ma coś innego do zaoferowania.

Park Śląski zajmuje około 535 ha i powstał od 1950 roku na terenach po górnictwie, a dziś są w nim zoo, rosarium i planetarium. Kto lubi lasy i szerokie trasy, wybierze Katowicki Park Leśny z Doliną Trzech Stawów i czterokilometrową rolkostradą. Park Kościuszki, założony w 1888 roku w Brynowie, ma układ nawiązujący do parków angielskich, drewniany kościół z około 1510 roku i wieżę spadochronową.

Poza tą trójką warto zajrzeć do miejsc o węższym profilu. Ogrody botaniczne i palmiarnie sprawdzają się w dni, gdy aura jest kapryśna. Rezerwaty i zespoły przyrodnicze, jak Łężczok czy Żabie Doły, to cel dla osób z lornetką. Parki przy pałacach, w Sosnowcu, Świerklańcu i Żywcu, to zielone fragmenty dawnych rezydencji. Jeśli ciągnie cię wyżej, zajrzyj do kategorii Góry, a o rekreacji ruchowej opowiada kategoria Sport i rekreacja.

Jakie parki są w Katowicach i okolicznych dzielnicach?

Katowice mają kilkadziesiąt miejsc z tej kategorii, od dużych parków krajobrazowych po skwery w osiedlach robotniczych. Najlepiej oglądać je dzielnicami: Brynów, Ligota, Bogucice, Giszowiec i Janów-Nikiszowiec dają zupełnie różne wrażenia. Pełny przegląd miasta jest na stronie Parki i przyroda: Katowice.

W Ligocie leży Park Zadole o powierzchni 7,76 ha, z torem deskorolkowym, amfiteatrem, kortami i tężnią solankową. W Bogucicach, tuż przy Muzeum Śląskim i siedzibie NOSPR, jest Park Bogucki z placami zabaw, strefą dla psów i małym amfiteatrem. Na Janowie-Nikiszowcu, w sąsiedztwie Giszowca, nad stawami leży Park Bolina z boiskami, stołami szachowymi i placem zabaw.

Giszowiec ma własny park w centrum osiedla patronackiego: Park Giszowiecki urządzono w latach 1907-1910 razem z domami dla górników, a rośnie w nim bukowy starodrzew i stoi muszla koncertowa z około 1910 roku. Opowieść o całym zestawie miejskich parków Katowic, od Kościuszki po Zadole i Bolinę, prowadzi artykuł Parki Katowic jeden po drugim.

Co zobaczyć w parkach Zagłębia: Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Czeladź?

Zagłębie Dąbrowskie ma gęstą sieć parków, a sam Sosnowiec ponad dwadzieścia. To miejsca po dawnych dworach, pałacach fabrykantów i zalewowych dolinach rzek, dziś otwarte dla spacerowiczów.

Największy z zabytkowych parków miasta to Park Sielecki nad Czarną Przemszą, założony w stylu angielskim przy Zamku Sieleckim, z dwunastoma pomnikami przyrody. W Pogoni leży Park Dietla z 1901 roku, urządzony przy pałacu przemysłowca Henryka Dietla, z odnowioną glorietą i oczkiem wodnym. Nad rzeką, tuż za wałami przeciwpowodziowymi, znajdziesz Park Harcerski, zwany Kołami, z ogrodem polisensorycznym, sadem i rozarium. Na północy dzielnicy Kazimierz rozciąga się trzydziestohektarowy Park im. Jacka Kuronia ze stawami, amfiteatrem i skateparkiem. Z kolei w Klimontowie ukryty jest niewielki Park im. Wandy Malczewskiej z kapliczką z 1746 roku w kształcie baszty. Ponad dwadzieścia parków i skwerów miasta zebrano na stronie Parki i przyroda: Sosnowiec. O pałacach i mauzoleach sosnowieckich fabrykantów opowiada artykuł Dietel i Schön.

W Dąbrowie Górniczej stoi Park Zielona, 67 ha na terenie dawnego lasu dębowego, odnowiony w 2018 roku. W jego wschodniej części zaczyna się Uroczysko Zielona, użytek ekologiczny z pięcioma przystankami ścieżki dydaktycznej, które pokazują typowe siedliska leśne i wodne Zagłębia. W Czeladzi, w dolinie Brynicy, leży Park Grabek o powierzchni około 13 ha ze stawem, amfiteatrem i zabytkowym ogrodem morwowym z 1928 roku.

Gdzie szukać zielonych miejsc w Chorzowie, Bytomiu i Siemianowicach?

To miasta, w których zieleń wyrosła na przemysłowym zapleczu. Park Śląski w Chorzowie zajmuje dawne tereny górnicze, a Żabie Doły na granicy Chorzowa, Bytomia i Piekar Śląskich powstały z osadników poflotacyjnych, zapadlisk i hałd. Ten zespół przyrodniczo-krajobrazowy ma 226,2 ha i jest dziś siedliskiem ptaków wodnych, więc dobrze zabrać lornetkę. Strona Parki i przyroda: Chorzów pokazuje wszystkie zielone miejsca miasta.

Przy głównym wejściu do chorzowskiego zoo stoi Brama Śląskiego Ogrodu Zoologicznego, czyli kamienna brama z żeliwnym lwem. Przeniesiono ją w latach 50. XX wieku z pałacu w Świerklańcu, więc jest jednym z nielicznych zachowanych reliktów założenia rodu Donnersmarcków.

W Bytomiu największy jest Park miejski im. Franciszka Kachla, 43 ha założone około 1840 roku, z dwoma stawami, kąpieliskiem z 1934 roku i śladami dawnego ogrodu zoologicznego. Park Fazaniec to z kolei zabytkowy park krajobrazowy z dwoma wąwozami w kształcie litery V i dębami, a Park im. Adama Mickiewicza z przełomu lat 20. i 30. XX wieku ma modernistyczny układ i cztery tarasy widokowe. Więcej o parkach miasta na stronie Parki i przyroda: Bytom.

W Siemianowicach Śląskich warto zobaczyć trzy parki z historią przemysłową. Park Hutnik urządzono w latach 20. XX wieku obok łaźni huty „Laura”, a jego centrum to owalna niecka z podświetlaną fontanną. Park Górnik w Michałkowicach ma staw zasilany wodą z dawnej kopalni i zespół pałacowy Rheinbabenów. Park Pszczelnik ma około 26 ha, a obok alejek mieści ośrodek sportowy z basenem i kortami. Wszystko razem: Parki i przyroda: Siemianowice Śląskie.

Co zwiedzić w Gliwicach i Zabrzu w jeden dzień?

Gliwice mają zestaw historycznych parków położonych blisko siebie i dobrze nadają się na całodniowy spacer z przerwą pod dachem. Wszystko znajdziesz na stronie Parki i przyroda: Gliwice.

Zacznij od Parku im. Fryderyka Chopina w Śródmieściu, założonego około 1880 roku między Kłodnicą a Kanałem Kłodnickim, z pomnikiem przyrody i lwami Schadowa. Obok stoi Palmiarnia Miejska z pięcioma pawilonami: roślinami użytkowymi, tropikalnymi, historycznymi, sukulentami i akwariami. Rośnie w niej ponad 5600 roślin, a najstarsze okazy mają ponad 150 lat. Dzielnicę Politechnika zdobi Park im. Bolesława Chrobrego z lat 1913-1915, a we wschodnim Zatorzu rozciąga się Park Kultury i Wypoczynku: około 197,6 ha naturalnego lasu ze ścieżką dydaktyczną i tężnią solankową.

W Zabrzu odwiedź Miejski Ogród Botaniczny przy ulicy Piłsudskiego. Ma 6,36 ha, część francuską i angielską, palmiarnię, rozarium i Narodową Kolekcję Żurawek.

Jakie miejsca przyrodnicze leżą poza aglomeracją?

Poza Katowicami i Zagłębiem najciekawsze są Racibórz, Żywiec, Jaworzno, Tarnowskie Góry i Wodzisław Śląski. To już bardziej wycieczka niż spacer po okolicy, ale każde z tych miejsc ma wyraźny charakter.

Pod Raciborzem leży rezerwat przyrody Łężczok: 477,38 ha z ośmioma stawami, starymi lasami i ponad 190 gatunkami ptaków. W samym mieście działa Arboretum Bramy Morawskiej, ogród botaniczny w lesie Obora ze ścieżkami przyrodniczymi, mini-zoo i platformą widokową, a w dzielnicy Nowe Zagrody Park im. Miasta Roth ze stawem i czterema pomnikami przyrody.

W Żywcu zwiedzaj Park Zamkowy: około 26 ha przy zamku Habsburgów, założone w 1712 roku jako regularny ogród, z Domkiem Chińskim na wyspie. W Jaworznie czeka Arboretum Park Gródek w dawnych wyrobiskach dolomitu, z turkusową wodą i pomostami. Mimo nazwy to park gminny, a nie arboretum naukowe. W Tarnowskich Górach hałda popłuczkowa należy do obiektów wpisanych na listę UNESCO i ma murawy galmanowe, a pobliskie parki miasta zebrano na stronie Parki i przyroda: Tarnowskie Góry. W Brynku działa przyszkolny ogród botaniczny z kolekcją około 400 taksonów drzew i krzewów, a w Świerklańcu południową część dawnej rezydencji Donnersmarcków obejmuje park pałacowy w dolinie Brynicy. Historię pokrewnego założenia w Reptach opisuje tekst Park w Reptach.

Gdzie z dziećmi, na rower i na rolki?

Dla rodzin najlepsze są parki z placami zabaw, torami i obiektami sportowymi. W Wodzisławiu Śląskim otwarto w 2015 roku Trzy Wzgórza: 24 ha z parkiem linowym, amfiteatrem, skateparkiem i ścieżkami biathlonowymi. W Żorach Park Cegielnia powstał w miejscu dawnej cegielni i ma park linowy, miasteczko ruchu drogowego dla dzieci, skatepark, tor rolkowy dookoła terenu i tężnię solankową.

W Bielsku-Białej w samym centrum leży Park im. Juliusza Słowackiego z Domem Muzyki, lodowiskiem i boiskami Orlik. Rybnicki Park Kozie Góry ma ścieżkę zdrowia na pofałdowanym terenie. Zestawienie dla najmłodszych jest w kategorii Dla dzieci, a o tężniach i pijalniach wód opowiada artykuł Tężnie solankowe i pijalnie wód na Śląsku.

Najczęstsze pytania

Czy wstęp do parków na Śląsku jest płatny?

W większości parków wstęp jest bezpłatny: dotyczy to miejskich parków, rezerwatów i terenów przyrodniczych. Inaczej bywa w ogrodach botanicznych, palmiarniach i arboretach, więc przed wyjazdem sprawdź warunki konkretnego miejsca.

Który park jest największy?

Park Śląski w Chorzowie, o powierzchni około 535 ha. Pod względem lasu i terenów leśnych duży jest też Katowicki Park Leśny, a największy wodny obszar to rezerwat Łężczok pod Raciborzem z 477,38 ha.

Gdzie w pobliżu Katowic można zobaczyć ptaki?

Najbliżej są Żabie Doły na granicy Chorzowa, Bytomia i Piekar Śląskich, czyli zespół z wodnymi zbiornikami będący siedliskiem ptaków wodnych. Dalej na zachód rozciąga się rezerwat Łężczok, w którym gniazduje ponad połowa gatunków ptaków występujących w Polsce.

Gdzie pójść w deszczowy dzień?

Wybierz miejsca pod dachem: palmiarnię w Gliwicach i palmiarnię w Miejskim Ogrodzie Botanicznym w Zabrzu. Krótki spacer połączysz z wizytą w pobliskim muzeum, a ich spis jest w kategorii Muzea.

Czy w parkach Śląska są miejsca do jazdy na rolkach?

Tak. Katowicki Park Leśny ma czterokilometrową rolkostradę, a w Żorach tor rolkowy opasuje cały teren parku Cegielnia. W Sosnowcu skatepark działa w parku Kuronia, a w Katowicach tor deskorolkowy jest w Zadolu.