Klimatyczne miejsca: Katowice

Klimatyczne miejsca w Katowicach: Rynek, ulica Mariacka, Giszowiec i Strefa Kultury. Kilkadziesiąt adresów na spacer po mieście.

Klimat Katowic tworzą modernistyczne bloki, górnicze osiedla, sześciokątne place i szklane gmachy Strefy Kultury. Ta lista porządkuje adresy, na których najlepiej poczuć charakter miasta, zwykle podczas spaceru, a nie w kolejce do kasy.

Od czego zacząć szukanie klimatycznych miejsc w Katowicach?

Od Śródmieścia: Rynek, ulica Mariacka i plac Wolności leżą blisko siebie i dają obraz centrum. Potem warto pojechać do Giszowca, osiedla górniczego z zielonym placem w środku, oraz na Koszutkę i do Bogucic, gdzie stoją nowoczesne gmachy Strefy Kultury.

Jakie place i deptaki warto zobaczyć w Śródmieściu?

Rynek wytyczono w drugiej połowie XIX wieku. Po przebudowie z 2016 roku cały plac oddano do użytku, a dziś przecinają go tory tramwajowe, stoi przy nim gmach teatru, a w południe rozbrzmiewa hejnał. Z Rynku odchodzi między innymi ulica 3 Maja, przy której czeka fontanna Żaba.

Ulica Mariacka jest deptakiem prowadzącym do Kościoła Mariackiego, od którego wzięła nazwę. Od 2008 roku jest wyłącznie piesza, a kamienice pochodzą z przełomu XIX i XX wieku. Fontanna Żaba stoi przy ulicy Stawowej 13, na skrzyżowaniu z ulicą 3 Maja. Mosiężna żaba z 1980 roku, dzieło Joanny Ambroziak-Hanasiewicz, waży ponad sto kilogramów i siedzi na granitowym głazie.

Plac Wolności ma kształt sześciokąta, a w pięć stron odchodzą od niego ulice 3 Maja, Sokolska, Gliwicka, Matejki i Sądowa. Układ pochodzi z planu miasta z 1856 roku. Pierzeje tworzą zabytkowe kamienice, a obok stoi Pałac Goldsteinów. Zielony plac Karola Miarki po południowej stronie torów ma pomnik Moniuszki z 1930 roku i fontannę Karlik. Przed dworcem leży plac Marii i Lecha Kaczyńskich między ulicami 3 Maja i Młyńską, jeden z głównych punktów przesiadkowych miasta.

Dwa kolejne place sąsiadują ze sobą i łączy je ulica Lompy. Plac Sejmu Śląskiego wytyczono w latach 20. XX wieku przy gmachu Sejmu Śląskiego, a pośrodku stoi pomnik Wojciecha Korfantego. Na placu Bolesława Chrobrego przed wojną działało Muzeum Śląskie, a dziś stoją obelisk Orłów Śląskich i pomnik Józefa Piłsudskiego. Od północy zamyka go gmach Urzędu Marszałkowskiego.

Co w Katowicach znaczy nowoczesna architektura?

Najmocniejszy modernistyczny akcent to Superjednostka przy alei Korfantego, zbudowana w latach 1966-1970 jako Skomasowana Jednostka Mieszkaniowa. Ma 187,5 metra długości i 764 mieszkania, a przez kilka lat była największym blokiem mieszkalnym w Polsce.

W Strefie Kultury sąsiadują ze sobą Spodek, Muzeum Śląskie i siedziba orkiestry radiowej. Dołącza do nich Międzynarodowe Centrum Kongresowe z zielonym dachem, otwarte w marcu 2015 roku na terenie zamkniętej w 1999 roku kopalni Katowice. Na Koszutce stoją biurowce .KTW, których wnętrza nie są udostępniane zwiedzającym, ale bryłę i ogólnodostępny skwer da się obejrzeć z zewnątrz, oraz Rondo Sztuki, galeria Akademii Sztuk Pięknych na piętrze budynku z 2007 roku, gdzie pokazuje się grafikę, fotografię i dizajn.

W Śródmieściu działa też kampus Uniwersytetu Śląskiego, który łączy modernistyczne gmachy z lat 60. i 70. z nowszą biblioteką i Szkołą Filmową, oraz Katowice Miasto Ogrodów, miejska instytucja kultury przy placu Sejmu Śląskiego 2, organizująca festiwale muzyczne i wizualne.

Które osiedla i obiekty pokazują górniczą historię?

Giszowiec powstał na początku XX wieku (1907-1910) jako osiedle-ogród dla górników; z dawnej zabudowy przetrwała mniej więcej jedna trzecia. Sercem osiedla jest plac Pod Lipami, który zaprojektowali Emil i Georg Zillmannowie, a przebudowano w latach 2014-2015.

W Wełnowcu-Józefowcu przy granicy z Siemianowicami Śląskimi leży plac Alfreda, ważny dzięki zespołowi dawnego szybu "Alfred" i kolonii robotniczej, którą do dziś zamieszkują ludzie. Obok rośnie Lasek Alfreda, miejski las na prawie szesnastu hektarach. W Szopienicach centralnym punktem jest plac Powstańców Śląskich z zespołem kościoła św. Jadwigi i obeliskiem.

Wiejską przeszłość dzielnic pokazują dawne centra. Plac Kasprowicza w Murckach był rynkiem wsi, a dziś otaczają go modernistyczne budynki z początku XX wieku i figura św. Barbary. W Podlesiu stoi ratusz gminy z 1912 roku z zegarem z 1913 roku, w którym działają biblioteka i izba tradycji. W Załężu plac ks. Londzina, zwany Gruszką, jest pozostałością parku przy dawnym pałacu.

Gdzie w Katowicach znaleźć ciszę i zieleń?

Najbardziej leśny charakter ma Dolinka Murckowska nad Przyrwą, gdzie obok stawu i ogrodu wodnego biegną szlaki. Historia terenu sięga 1865 roku, gdy zrobiono tu zagrodę dla żubrów. Ukryty w lesie Gniotek w Podlesiu Most Cygański to wiadukt kolejowy z żelbetu, dziś nieczynny, wysoki na około dziesięć metrów; powstał około 1918 roku jako część infrastruktury planowanej kopalni.

W Parku Kościuszki znajduje się Lapidarium, niewielka plenerowa ekspozycja kamieni granicznych, tablicy i nagrobków, prowadzona przez Muzeum Historii Katowic. Zieleń miejską w skali całego miasta opisuje strona parki i przyroda w Katowicach. Na Osiedlu Witosa nastrój osiedla ma plac św. Herberta z fontanną, placem zabaw i kościołem.

Jakie miejsca związane z religią i tradycją są w tym zestawie?

W Panewnikach stoi dom prowincjalny sióstr służebniczek z lat 30. XX wieku. Mieści klasztor oraz dom rekolekcyjny, a w nim kaplice, izbą pamięci bł. Edmunda Bojanowskiego i muzeum misyjnym. Pamiętaj, że jest to dom zakonny, a nie obiekt turystyczny, więc wejście wymaga uzgodnienia.

Również w Panewnikach powstaje szopka bożonarodzeniowa w bazylice, budowana co roku od 1908 roku i licząca około stu dwudziestu figur. Uchodzi za największą w Europie szopkę ołtarzową tego typu. Inne świątynie miasta zebrano na stronie kościoły i klasztory w Katowicach.

Najczęstsze pytania

Które miejsca w Katowicach są najbardziej klimatyczne?

Najczęściej wskazuje się Giszowiec z zieloną osadą górniczą, ulicę Mariacką, Rynek i plac Wolności. Wielbiciele nowoczesności wybierają Superjednostkę i Strefę Kultury.

Co zobaczyć w Katowicach w jeden dzień na spacerze?

Dobry plan to Rynek, ulica Mariacka, fontanna Żaba, plac Wolności i plac Sejmu Śląskiego z placem Chrobrego. Wszystkie leżą w Śródmieściu i łączą je ulice 3 Maja, Jagiellońska i Lompy.

Czy do Giszowca warto jechać z daleka?

Tak, jeśli interesuje cię osiedle górnicze i architektura. Zachowała się około jedna trzecia pierwotnej zabudowy, a układ z placem Pod Lipami nadal jest czytelny.

Czy można wejść do biurowców .KTW?

Nie, wnętrza nie są udostępniane zwiedzającym. Można obejrzeć bryłę i przylegający skwer z zewnątrz.

Gdzie w Katowicach zobaczyć ślady dawnej wsi?

Dawne centra wsi przetrwały w Murckach przy placu Kasprowicza, w Podlesiu przy dawnym ratuszu gminy i w Załężu przy placu Londzina.