Muzea: Katowice

Muzea w Katowicach: Muzeum Śląskie, Muzeum Historii Katowic i Walcownia cynku. Kilkanaście placówek i galerii na dzień pod dachem.

Katowickie muzea to nie tylko wielkie instytucje w dawnej kopalni. Są też kamienica z dziejami miasta, zabytkowa walcownia cynku, galerie sztuki współczesnej, izby tradycji i kolekcje prowadzone przez pasjonatów, na przykład harcerzy albo kolekcjonera miniaturowych książek. Poniżej wskazujemy, od czego zacząć i jak ułożyć trasę.

Które muzea w Katowicach odwiedzić najpierw?

Na początek Muzeum Śląskie w Bogucicach, Muzeum Historii Katowic przy ulicy Szafranka i Walcownia w Szopienicach. Pierwsze pokazuje malarstwo i dzieje Górnego Śląska, drugie historię samego miasta, trzecie dawny przemysł cynkowy.

Czym zajmuje się Muzeum Śląskie i Muzeum Historii Katowic?

Muzeum Śląskie działa na terenie dawnej kopalni Katowice. Gmach z 2015 roku jest w większości podziemny, a nad ziemią widać tylko hol, świetliki i wieżę widokową. Na wystawach stałych obejrzysz polskie malarstwo, sztukę nieprofesjonalną i sakralną oraz historię regionu.

Muzeum Historii Katowic zajmuje mieszczańską kamienicę z 1910 roku, adres to Szafranka 9. W zbiorach jest między innymi dwadzieścia sześć portretów Asymetrycznej Damy Stanisława Ignacego Witkiewicza. Instytucja prowadzi też oddziały: w drewnianym kościele w parku, w Śródmieściu i na Nikiszowcu. Jednym z nich jest Galeria Magiel przy ulicy Rymarskiej 4, gdzie wystawy pokazują życie robotniczej rodziny, pralnię i magiel oraz Grupę Janowską. Do tej samej instytucji należy Muzeum Barbary i Stanisława Ptaków, ekspozycja w mieszkaniu artystów, zachowanym w dawnej formie, na dwóch poziomach (Kopernika 11).

Gdzie poznać dawny przemysł i życie robotników?

Walcownia przy ulicy 11 Listopada 50 w Szopienicach produkowała kiedyś blachę cynkową, a hale wzniesiono na przełomie 1903 i 1904 roku. W halach zobaczysz oryginalny ciąg technologiczny, maszyny parowe i kolekcję motocykli. Obiekt należy do Szlaku Zabytków Techniki. W tej samej dzielnicy działa Izba Tradycji Hutniczych w dawnym laboratorium chemicznym z 1897 roku. Prowadzą ją emerytowani pracownicy huty, a zbiory tworzą dokumenty spółki Giesche, formy do odlewania i narzędzia, którymi pracowali hutnicy.

W Giszowcu, na placu Pod Lipami, mieści się Izba Śląska, zwana Gawlikówką. To niewielkie muzeum z obrazami Ewalda Gawlika i dawnymi sprzętami z śląskich domów, urządzone w budynku zaprojektowanym przez Zillmannów i początkowo związanym ze stajnią.

Jakie nietypowe kolekcje są w Katowicach?

Dla fanów gier jest FunHouse przy ulicy Bogucickiej 7. W kolekcji znajduje się ponad dwieście maszyn retro, od flipperów po konsole, a eksponaty są do grania, nie do oglądania za szybą.

W Piotrowicach stoi dom, w którym działa Muzeum Najmniejszych Książek Świata. Wystawa istnieje od 1970 roku, a najmniejszy eksponat to łaciński alfabet o wymiarach 0,8 na 1 milimetr. W Brynowie harcerze prowadzą od 1965 roku Harcerskie Muzeum Etnograficzne, gdzie ponad siedemset pięćdziesiąt eksponatów pochodzi z Górnego Śląska, Beskidów, Orawy, Spisza i Kaszub.

Miłośnicy muzyki odwiedzą Muzeum Organów Śląskich w podziemiach Akademii Muzycznej od strony ulicy Wojewódzkiej oraz Izbę Muzealną Polskiego Radia przy ulicy Ligonia 29, gdzie stoją radioodbiorniki, mikrofony i sprzęt studyjny. W Panewnikach Muzeum Misyjne franciszkanów pokazuje około dwustu eksponatów z Afryki, Ameryki Łacińskiej i Bliskiego Wschodu. Z kolei Panteon Górnośląski przy archikatedrze opowiada o ostatnim stuleciu regionu przez życiorysy postaci ważnych dla Górnego Śląska.

Które galerie sztuki są w Śródmieściu?

Galeria Sztuki Współczesnej BWA działa od 1949 roku w pawilonie przy alei Korfantego 6 i ma ośmiuset metrów powierzchni wystawowej. Prowadzi kolekcję, własne wydawnictwo i Biennale Plakatu Polskiego. Galeria Parnas od 1993 roku pokazuje malarstwo, grafikę, rzeźbę i szkło unikatowe, a siedziba stoi przy ulicy Kochanowskiego 10. Galeria Fra Angelico, założona w 1986 roku przy ulicy Jordana, to kolejny adres sztuki współczesnej, odrębny od BWA i Parnasu.

Galeria Ateneum w kamienicy przy ulicy 3 Maja 25 pokazuje projekty scenograficzne, lalki i fotografie z Teatru Ateneum. Galeria Architektury SARP przy ulicy Dyrekcyjnej 9 organizuje wystawy i cykl wykładów o architekturze. Do tej samej kategorii należy też Symfonia, budynek Akademii Muzycznej z salą na czterysta siedemdziesiąt miejsc i szklanym atrium.

Co obejrzeć w mieście bez wchodzenia do sali?

Dwa adresy z tej kategorii są plenerowe. Galeria Artystów na placu Grunwaldzkim w Koszutce tworzą ustawione na cokołach brązowe popiersia artystów związanych z miastem; od 2004 roku przybywa ich co rok. Katowicki Skład Neonów przy placu Sejmu Śląskiego 2 pokazuje pod gołym niebem odnowione neony ocalone z wyburzanych budynków. Przydadzą się, gdy pogoda dopisuje, bo nie są to wnętrza.

Budynek przy alei Korfantego 3, dawny Grand Hotel i w latach 1984-2018 siedziba Muzeum Śląskiego, ma dziś funkcje techniczne i nie jest udostępniony jak muzeum. Zobaczysz go tylko z zewnątrz. Podobnie Muzeum Archidiecezjalne przy ulicy Jordana 39 miało zawieszoną działalność od 2024 roku, więc sprawdź przed wizytą, czy otworzyło się ponownie.

Jak ułożyć trasę po muzeach w jeden dzień?

W Śródmieściu większość adresów leży blisko siebie. Przy ulicy Jordana sąsiadują galeria Fra Angelico, Muzeum Archidiecezjalne i archikatedra z Panteonem. Dalej, na alei Korfantego, czeka BWA, a przy ulicy Wojewódzkiej stoją Symfonia i Muzeum Organów Śląskich. Plac Sejmu Śląskiego z Katowickim Składem Neonów sąsiaduje z Miastem Ogrodów.

Poza centrum warto zaplanować osobne wyprawy: do Bogucic po Muzeum Śląskie, do Szopienic po Walcownię i izbę hutniczą, do Nikiszowca i Giszowca po izby osiedlowe. Pełny przegląd zabytków miasta znajdziesz na stronie zabytki w Katowicach, a ogólny plan miasta pod adresem co zobaczyć w Katowicach. Więcej przestrzeni pod gołym niebem zebrano wśród parków i przyrody Katowic.

Najczęstsze pytania

Które muzeum w Katowicach jest największe?

Największym i najbardziej znanym jest Muzeum Śląskie w dawnej kopalni Katowice w Bogucicach, z wystawami malarstwa polskiego, sztuki sakralnej i historii Górnego Śląska.

Gdzie w Katowicach można samemu zagrać w stare flippery?

W FunHouse przy ulicy Bogucickiej 7. Kolekcja liczy ponad dwieście maszyn retro, a eksponaty są przeznaczone do grania.

Gdzie zobaczyć zabytkowy przemysł cynkowy?

W Walcowni w Szopienicach, gdzie zachował się ciąg technologiczny i maszyny parowe, oraz w Izbie Tradycji Hutniczych w dawnym laboratorium huty.

Czy Muzeum Archidiecezjalne jest otwarte?

Jego działalność zawieszono w 2024 roku, więc przed wizytą sprawdź, czy placówka wróciła do pracy.

Czy w Katowicach są muzea w plenerze?

Tak, są to Galeria Artystów na placu Grunwaldzkim i Katowicki Skład Neonów przy placu Sejmu Śląskiego, oba na wolnym powietrzu.