Rzeźba: Katowice

Rzeźba w Katowicach: pomniki polityków i artystów, ławeczki, bluesman nad ulicą Mariacką i figurki beboków. Gdzie je znaleźć w mieście.

Rzeźby stoją na placach, przy uczelniach, w parku i tuż przy ruchliwych ulicach. Zwiedzanie nie wymaga biletu ani rezerwacji, wystarczy spacer. Większość leży w Śródmieściu, więc wiele z nich zobaczysz podczas jednego przejścia. Szersze zestawienie dla regionu znajdziesz w dziale Rzeźba, a przegląd miasta pod adresem Katowice.

Jakie rzeźby w Katowicach obejrzeć najpierw?

Na początek wybierz trzy: wiszącego bluesmana na ulicy Mariackiej, pomnik Korfantego na placu Sejmu Śląskiego i monumentalny Pomnik Żołnierza Polskiego. Każdy pokazuje inny rodzaj rzeźby miejskiej: współczesny, urzędowy i monumentalny.

Pomnik bluesmana to rzeźba Jerzego Kędziory z 2016 roku: postać z gitarą zawieszona na stalowych linach pięć metrów nad ulicą Mariacką. Pomysł zgłosił Leszek Winder, muzyk Śląskiej Grupy Bluesowej, który chciał uczcić śląskich bluesmanów. Z początku miała tu stanąć zwykła ławka, a skończyło się na rzeźbie, która zdaje się balansować nad brukiem.

Pomnik Żołnierza Polskiego stoi na specjalnie usypanym wzgórzu na osiedlu Paderewskiego. Odsłonięto go 6 października 1978 roku. Autorem jest Bronisław Chromy, a konstrukcję z patynowanego brązu o wadze 80 ton opracował wraz z inżynierem architektem Jerzym Pilitowskim. Na pomniku widnieją nazwy pól bitewnych, a sam monument należy do większych na Górnym Śląsku.

Gdzie w Śródmieściu szukać pomników postaci historycznych?

W samym Śródmieściu leży najwięcej pomników osób związanych z historią regionu i kraju. Większość ustawiono na dwóch sąsiednich placach, więc łatwo obejrzeć kilka w jednym spacerze.

Na placu Sejmu Śląskiego, między gmachem urzędu wojewódzkiego a Urzędami Niezespolonymi, stoi pomnik Wojciecha Korfantego. Odsłonięto go w 1999 roku, a autorem jest rzeźbiarz Zygmunt Brachmański. Posąg stanął na cokole z czasów przed II wojną światową, przygotowanym pod planowany wówczas pomnik Piłsudskiego. Ten ostatni ma dziś inne miejsce: konny pomnik Józefa Piłsudskiego znalazł miejsce na placu Chrobrego, naprzeciw gmachu urzędu wojewódzkiego. Jeździec powstał przed wojną, ale w Katowicach pokazano go publicznie dopiero w 1993 roku.

Na tym samym placu, w narożniku przy ulicach Lompy i Jagiellońskiej, stoi Obelisk Orłów Śląskich, odsłonięty w 1984 roku. Wieńczą go dwa orły zrywające się do lotu, a autorem jest również Brachmański. Jego miejsce wiąże się z przedwojennym planem nowego gmachu dla Muzeum Śląskiego. W parku Powstańców Śląskich stoi pomnik generała Jerzego Ziętka, posąg z brązu na granitowej podstawie dłuta Kazimierza Gustawa Zemły, odsłonięty w listopadzie 2005 roku.

Na placu Karola Miarki stoi pomnik Stanisława Moniuszki. Brązową statuę kompozytora ufundowali członkowie śląskich kół śpiewaczych; zniszczoną w czasie wojny odtworzono w 1959 roku. Przy seminarium, na skrzyżowaniu ulic Wita Stwosza i Jordana, siedzi z różańcem w ręku kardynał August Hlond. Rzeźba z piaskowca mierzy 4,3 metra, waży 23 tony i patrzy w stronę Archikatedry Chrystusa Króla. Odsłonięto ją w lipcu 2016 roku.

Jakie nowoczesne rzeźby i figury artystyczne stoją w mieście?

Poza pomnikami w ścisłym sensie Katowice mają rzeźby, które łączą sztukę z codziennością: studenta przed uczelnią, rodzinę na osiedlowym placu, górników nad skateparkiem i drobne figurki beboków rozsiane po dzielnicach.

Pomnik Studenta stoi przy rektoracie uczelni, na ulicy Bankowej 12. To dwumetrowa brązowa rzeźba młodzieńca w czworokątnej czapce, z nagim torsem, odsłonięta w 2008 roku. Stworzyli ją prof. Jerzy Fober i prof. Andrzej Szarek z Instytutu Sztuki Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie. Na Koszutce, na placu Grunwaldzkim, stoi pomnik „Rodzina” z 1963 roku, dzieło Jerzego Kwiatkowskiego. Rodzice unoszą w górę dziecko, a rzeźbę z żelbetu i szkliwionej ceramiki pokrywa mozaika, odtworzona w 2016 roku.

W Osiedlu Paderewskiego-Muchowcu, przy ulicy Pułaskiego, zobaczysz Pomnik Trudu Górniczego. Żelbetowy monument z 1986 roku zaprojektował Tadeusz Łodziana. Główna rzeźba przedstawia górników, a płaskorzeźby pokazują pracę pod ziemią. Dziś otoczenie pomnika służy jako skatepark z 2011 roku. W Załężu, przy ulicy Gliwickiej 107, mała brązowa figurka Cukerzołza z 2025 roku pokazuje beboczkę z tortem i różdżką. To jedna z ponad stu figurek cyklu beboków, który od 2021 roku tworzy Grzegorz Chudy.

Które rzeźby upamiętniają konkretne osoby?

Kilka rzeźb poświęcono ludziom z różnych dziedzin: artystom, himalaistom, pisarzom i duchownym. Stoją przy instytucjach, z którymi byli związani, więc warto sprawdzić, co jest obok.

W Ligocie-Panewnikach, na skwerze imienia kompozytora przy skrzyżowaniu Piotrowickiej i Panewnickiej, stoi ławeczka Bolesława Szabelskiego z marmuru i brązu, z popiersiem kompozytora, odsłonięta w 2019 roku. Jej autorem jest Bogumił Burzyński. W Śródmieściu, przy ulicy Ligonia 29, pod siedzibą radia siedzi na ogrodowej ławce Stanisław Ligoń, pisarz, malarz i dyrektor rozgłośni. Brązową ławeczkę Mariana Molendy odsłonięto w 2012 roku z okazji 75-lecia rozgłośni.

Dwa pomniki wiążą się z górami. Pomnik Alpinistów w Parku Kościuszki z 2015 roku przypomina ośmiu taterników i himalaistów z katowickiego Klubu Wysokogórskiego, którzy nie wrócili z gór. Przed Akademią Wychowania Fizycznego przy ulicy Szmausa stoi popiersie Jerzego Kukuczki, patrona uczelni, także dzieło Burzyńskiego, odsłonięte w 2015 roku.

W Panewnikach, przed klasztorem przy ulicy Panewnickiej 63, stoi pomnik Edmunda Bojanowskiego w otoczeniu trojga dzieci, zaprojektowany przez siostrę Czesławę Marek. Przed Międzynarodowym Centrum Kongresowym stoi pomnik Henryka Sławika i Józsefa Antalla seniora, złożony z dwóch stalowych ścian z wizerunkami obu mężczyzn i opisem po polsku i po węgiersku. Przypomina dwóch bohaterów II wojny światowej. Ich działania ocaliły życie co najmniej pięciu tysięcy polskich Żydów.

Jak zaplanować spacer po rzeźbach Katowic?

Najprościej wybrać Śródmieście: od Ligonia przez plac Miarki i plac Chrobrego do placu Sejmu, a potem na ulicę Mariacką. Rzeźby poza centrum to osobne wyprawy.

• Śródmieście: Moniuszko, Piłsudski, Orły Śląskie, Korfanty, Hlond, Ligoń, bluesman, Student i Kukuczka.
• Koszutka: pomnik „Rodzina” i pomnik Sławika i Antalla przy Centrum Kongresowym.
• Osiedle Paderewskiego-Muchowiec: Pomnik Żołnierza Polskiego i Pomnik Trudu Górniczego.
• Ligota-Panewniki: ławeczka Szabelskiego i pomnik Bojanowskiego.
• Park Kościuszki w Brynowie: Pomnik Alpinistów.

Najczęstsze pytania

Czy za oglądanie rzeźb w Katowicach trzeba płacić?

Nie, każda z wymienionych rzeźb stoi pod gołym niebem i jest bezpłatna do oglądania.

Gdzie w Katowicach jest rzeźba wisząca nad ulicą?

Pomnik bluesmana wisi na stalowych linach pięć metrów nad ulicą Mariacką w Śródmieściu. To rzeźba Jerzego Kędziory z 2016 roku.

Który pomnik w Katowicach jest największy?

Do większych pomników Górnego Śląska należy Pomnik Żołnierza Polskiego na osiedlu Paderewskiego. Odlew z patynowego brązu waży 80 ton i stoi na sztucznie usypanym wzgórzu.

Czym są beboki?

To małe brązowe rzeźby plenerowe, które tworzy katowicki artysta Grzegorz Chudy. Projekt trwa od 2021 roku, a figurek jest już ponad sto. Jedną z nich jest Cukerzołza w Załężu.

Gdzie zobaczyć pomniki Piłsudskiego i Korfantego?

Pomnik Piłsudskiego stoi na placu Bolesława Chrobrego, a pomnik Korfantego na placu Sejmu Śląskiego. Oba leżą w Śródmieściu.