Rezerwat archeologiczny kultury łużyckiej w Częstochowie

Rezerwat archeologiczny kultury łużyckiej to oddział Muzeum Częstochowskiego w dzielnicy Raków. Pod pawilonem zachowano w miejscu odkrycia cmentarzysko ludności kultury łużyckiej z wczesnej epoki żelaza, a obok urządzono wystawę stałą „Z mroku dziejów”.

Co zachowano pod pawilonem

Pod pawilonem leży cmentarzysko grupy śląsko-małopolskiej, datowane przez muzeum na lata 750-600 przed naszą erą. Zajmuje blisko 100 m² i ma charakterystyczny rzędowy układ grobów. Są wśród nich groby ciałopalne i szkieletowe, które przykrywano kawałkami wapienia i granitu. Zmarłych w grobach szkieletowych chowano w pozycji wyprostowanej, z głowami skierowanymi na południe.

To jeden z nielicznych w Polsce obiektów, w których stała ekspozycja stoi bezpośrednio nad autentycznym stanowiskiem grzebalnym.

Jak odkryto cmentarzysko

Cmentarzysko odkryto w styczniu 1955 roku przy budowie trasy tramwajowej i wiaduktu przy Alei Pokoju. Latem tego roku przeprowadzono ratownicze wykopaliska i zabezpieczono 11 grobów. Badania w 1960 roku objęły większy obszar i dały 69 kolejnych grobów. Wtedy zapadła decyzja o budowie rezerwatu, a powstał też Społeczny Komitet Budowy Rezerwatu.

Pawilon zaprojektował częstochowski architekt Włodzimierz Ściegienny, choć z powodów finansowych projekt w realizacji okrojono. Rezerwat oddano do użytku 9 czerwca 1965 roku. Część z odkrytych grobów jest pod pawilonem, pozostałe pokazano w gablotach wokół wykopu.

Co mówią znaleziska

Na podstawie badań ustalono, na jakie choroby cierpieli mieszkańcy tych ziem i jak je leczyli. Znaleziono na przykład ślady udanej trepanacji czaszki. Przy zmarłych składano żywność, naczynia, ozdoby, narzędzia i broń. W grobach odkryto też trzy grzechotki w kształcie ptaszków oraz dwie bransolety, najprawdopodobniej z żelaza meteorytowego.

W latach 2001-2002 budynek gruntownie wyremontowano i podczas prac odkryto kolejnych pięć grobów. Konserwację zabytków prowadzili pracownicy Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie, a w 2004 roku rezerwat ponownie udostępniono zwiedzającym.

Praktycznie

• Adres: ul. Majora Waleriana Łukasińskiego 20, Częstochowa (dzielnica Raków).
• Godziny zwiedzania i warunki wejścia sprawdź na stronie Muzeum Częstochowskiego przed wizytą.
• Obiekt jest pod dachem, więc nadaje się na dzień z deszczem.

W tej samej dzielnicy stoi Sanktuarium św. Józefa. Według jego parafii osada łużycka istniała na rakowskim wzgórzu 2500 lat temu.