Synagoga Wielka w Katowicach

Synagoga Wielka była główną synagogą przedwojennych Katowic. Stała w dzisiejszej dzielnicy Śródmieście, przy ulicy Mickiewicza. Została otwarta w 1900 roku, spalona 8 września 1939 roku i rozebrana. Budynek już nie istnieje, a w jego miejscu leży plac Synagogi.

Budowa i wygląd

Pomysł budowy większej synagogi pojawił się około 1890 roku, ponieważ synagoga stara była za mała, a wśród katowickich Żydów istniały różnice między konserwatystami a zwolennikami reform i asymilacji. Pozwolenie na budowę wydano w 1898 roku. Projekt wykonali katowiccy architekci Max i Hugo Grünfeldowie, synowie Ignatza Grünfelda, który zbudował starą synagogę. Działka o powierzchni 4400 m² pomieściła też mykwę, rytualną rzeźnię drobiu i piekarnię macy.

Gmach z czerwonej cegły z piaskowcowymi detalami łączył neogotyk, neorenesans, eklektyzm i styl neomauretański. Najbardziej charakterystyczna była żebrowa kopuła nad główną salą modlitewną, zwieńczona latarnią i gwiazdą Dawida, oraz wysokie okna z maswerkami. Sala mogła pomieścić około 1120 osób: 670 mężczyzn i 450 kobiet.

Zniszczenie w 1939 roku

Niemcy wkroczyli do Katowic na początku września 1939 roku. Synagogę podpalono 8 września, a po wygaśnięciu ognia przekopano piwnice w poszukiwaniu kosztowności. We wrześniu 1939 roku niemiecka policja budowlana nakazała gminie rozebranie ruin na jej koszt. W niezniszczonych budynkach gminy urządzono później siedzibę Gestapo. Ruiny rozebrano i po wojnie rozważano odbudowę, z której zrezygnowano.

Plac Synagogi dziś

Po wojnie plac zaadaptowano na zieleniec. Nazwę placu Synagogi nadano w 1990 roku, a w lipcu 1988 stanął tu pomnik autorstwa Mariana Kicińskiego z napisem po polsku i po hebrajsku. Ocalały budynek gminy żydowskiej, wzniesiony w latach 1937-1938, przebudowano później na przychodnię. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX wieku na placu zaczęło działać targowisko.

Z placu blisko do Teatru Śląskiego, który leży około 300 metrów dalej, i do Pomnika Powstańców Śląskich.

Historię miasta, w tym społeczności żydowskiej, przedstawia Muzeum Historii Katowic, około kilometra stąd.

Praktycznie

• Miejsce: plac Synagogi, Katowice, Śródmieście, przy ulicy Mickiewicza.
• Na placu stoi pomnik upamiętniający synagogę. Samego budynku nie ma.
• Sposób zagospodarowania placu bywa zmieniany, dlatego aktualny stan sprawdź na miejscu lub w informacji miejskiej.