Kopalnia węgla kamiennego w Katowicach, czynna od 1900 do 2021 roku, miejsce pacyfikacji strajku 16 grudnia 1981 roku.
Kopalnia Węgla Kamiennego „Wujek” leży w Katowicach, w dzielnicy Załęska Hałda-Brynów, wzdłuż ulicy Pola. Prowadziła wydobycie od 1900 roku do końca listopada 2021 roku. Powstała jako kopalnia „Oheim”, a jej nazwa zmieniła się na „Wujek” w 1922 roku. Jest też miejscem pacyfikacji strajku 16 grudnia 1981 roku, w której zginęło dziewięciu górników.
Pole górnicze „Oheim” nadano w 1842 roku, ale przez dziesięciolecia nie uruchamiano na nim zakładu. W 1895 roku powołano Gwarectwo Oheim, w którym większość udziałów miał książę zu Hohenlohe-Öhringen, a w 1897 roku przejął on zakłady górnicze od Franza Huberta von Tiele-Wincklera. Kopalnię uruchomiono w 1899 roku, pierwszych pracowników przyjęto 1 października, a pierwszy szyb nazwano „Hohenlohe” (od 1936 roku „Lechia”). Drugi, „Kramsta”, od 1936 roku nosi nazwę „Krakus”. Pierwszy węgiel z poziomu 63 metrów wydobyto 7 listopada 1900 roku.
W 1922 roku część Górnego Śląska, razem z terenem kopalni, włączono do Polski, a zakład przemianowano na „Wujek”. W okresie niemieckiej okupacji kopalnia należała do koncernu Reichswerke Hermann Göring, a pracowali w niej także jeńcy sowieccy. Pod koniec okupacji, w styczniu 1945 roku, Niemcy planowali wysadzić szyb wyciągowy i zatopić kopalnię, czemu zapobiegła załoga. Po wojnie zakład wznowił pracę 5 lutego 1945 roku.
Po wprowadzeniu stanu wojennego w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku załoga kopalni rozpoczęła strajk. Zdarzenia, które do niego doprowadziły, opisuje kronika na stronie Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności: atak milicji i ZOMO na mieszkanie przewodniczącego zakładowej „Solidarności” Jana Ludwiczaka i jego zatrzymanie oraz postulaty strajkujących, wśród nich uwolnienie internowanych i odwołanie stanu wojennego. 16 grudnia 1981 roku oddziały milicji i ZOMO przeprowadziły pacyfikację kopalni. Użycie ostrej amunicji przez zmotoryzowane oddziały milicji spowodowało śmierć siedmiu górników na miejscu, dwóch kolejnych zmarło w szpitalu po kilku dniach, a ponad 40 osób trafiło do szpitali z ranami postrzałowymi, złamaniami i innymi obrażeniami.
Miejsce śmierci górników otoczono kultem. W wyłomie w murze, powstałym po wjeździe czołgu, zostawiono krzyż, który zniszczono w nocy z 27 na 28 stycznia 1982 roku. W 1989 roku zarejestrowano Komitet Budowy Pomnika ku Czci Górników KWK „Wujek”, a monument poświęcono 14 grudnia 1991 roku. Wydarzenia opowiada film Kazimierza Kutza „Śmierć jak kromka chleba” z 1994 roku.
Część historycznej zabudowy z początku XX wieku przetrwała. Są wśród niej nadszybie z wieżą wyciągową szybu „Krakus” z 1912 roku, maszynownia tego szybu, sprężarkownia z dawną maszynownią szybu „Lechia” z 1902 roku, kotłownia z dwoma kominami o wysokości 102 metrów, warsztaty, sortownie, budynki dyrekcji i cechowni oraz wieża wodna z 1902 roku. Dawny magazyn główny z 1904 roku, wpisany do rejestru zabytków w 2015 roku, jest siedzibą Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności.
W 2005 roku do kopalni włączono kopalnię „Śląsk” w Rudzie Śląskiej, a od 2021 roku kopalnia była częścią zakładu „Staszic-Wujek”. Zakład jest w likwidacji, a miasto Katowice i spółka górnicza uzgadniają przekazanie miastu części obiektów i zagospodarowanie terenów po kopalni. Zakres tych planów się zmienia, więc aktualne informacje podają Katowice i właściciel terenu.
Do centrum Katowic jest stąd niedaleko: około 1,2 km do Parku im. Tadeusza Kościuszki i około 2,3 km do archikatedry Chrystusa Króla.
Bądź pierwszy! Dodaj komentarz.
Aby dodać komentarz, musisz się zalogować.
Zaloguj się