Architektura: Żarki

Architektura w Żarkach: kościoły od XVI wieku, klasztor w Leśniowie, synagoga z około 1870 roku i ruiny średniowiecznej strażnicy.

Żarki to miasto na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, w którym budowle różnych epok i wyznań stoją blisko siebie. Są tu kościoły z cegły i kamienia, żydowska synagoga w stylu mauretańsko-neoromańskim, a poza centrum skalna strażnica. Zabytki z całego regionu opisuje dział architektura na Śląsku, a wszystko, co leży w Żarkach, zestawia strona atrakcje Żarek.

Które kościoły w Żarkach są najciekawsze architektonicznie?

Najstarszy w centrum jest ceglany kościół Apostołów Szymona i Judy Tadeusza z lat 1518-1522, a najmniejszy kościół św. Barbary z końca XVII wieku. Poza miastem, w Leśniowie, stoi klasztor paulinów, a na wzgórzu Laskowiec ruiny barokowej świątyni.

Kościół Szymona i Judy Tadeusza przy ulicy Leśniowskiej 1 ufundował Marcin Myszkowski. Po pożarze go odbudowano, a dziś ma późnobarokowe ołtarze i barokowy hełm wieży. Kościół św. Barbary przy ulicy Częstochowskiej 17 zbudowano zapewne jako szpitalny. To jednonawowa, orientowana budowla z ceglanymi murami i gontowym dachem, z klasycystycznym ołtarzem głównym i barokowymi bocznymi.

Ruiny kościoła św. Stanisława z łamanego kamienia wapiennego powstały przed 1782 rokiem. Są wpisane do rejestru zabytków i dostępne dla każdego, a wzgórze Laskowiec daje widok na kuestę jurajską i pradolinę Warty. Sanktuarium w Leśniowie przy ulicy Leśniowskiej 99 to zespół klasztorny wpisany do rejestru zabytków, z kościołem datowanym na XVI wiek i czczoną figurą Matki Bożej.

Co zostało po żydowskiej społeczności Żarek?

Dwa miejsca: synagoga i cmentarz. Synagoga z około 1870 roku jest jedyną z trzech dawnych wolno stojących, która przetrwała, a cmentarz przy ulicy Polnej jedynym z trzech cmentarzy żydowskich.

Synagoga w Żarkach stoi przy ulicy Moniuszki 2, nad rzeką Leśniówką. Murowany budynek w stylu mauretańsko-neoromańskim zbudowano z inicjatywy Żydów postępowych, a dziś mieści się w nim Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury. Nowy cmentarz żydowski założono w 1821 roku. Zajmuje 1,5 hektara i zachowało się na nim ponad 700 nagrobków. Odwiedzaj go w skupieniu, jak każde miejsce pamięci.

Gdzie w okolicy Żarek zobaczyć średniowieczną obronność?

W Przewodziszowicach, dawnej wsi, dziś części Żarek w powiecie myszkowskim. Na skalnym ostańcu stoją ruiny strażnicy Przewodziszowice, kamiennej budowli obronnej z XIV wieku albo przełomu XIV i XV wieku, która leży na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Skała ma też drogi wspinaczkowe.

Okolicę dobrze uzupełnić spacerem po jurajskich rezerwatach; kolejność odwiedzin podpowiada artykuł Rezerwaty północnej Jury i okolic.

Najczęstsze pytania

Jaki kościół w Żarkach jest najstarszy?

Wśród opisanych najwcześniejszy jest ceglany kościół Szymona i Judy Tadeusza, wzniesiony w latach 1518-1522. Sanktuarium w Leśniowie ma kościół datowany na XVI wiek.

Co mieści się dziś w dawnej synagodze w Żarkach?

Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury. Budynek przy ulicy Moniuszki 2 jest jedyną zachowaną synagogą miasta.

Czy ruiny kościoła św. Stanisława są dostępne?

Tak, są wpisane do rejestru zabytków i dostępne dla każdego. Leżą na wzgórzu Laskowiec.

Gdzie leży strażnica w Przewodziszowicach?

Na wapiennej skale w Przewodziszowicach, części Żarek, na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Ruiny są dziś miejscem z drogami wspinaczkowymi.