Kościoły i klasztory
drewniany cmentarny kościółek z XVII wieku zwany Walencinkiem, od 2015 roku sanktuarium
Kościoły i klasztory
murowany kościół z lat 1851-1859 w Bieruniu Starym, z obrazem Matki Bożej Bieruńskiej i szopką
Kościoły i klasztory
ceglany kościół z 1910 roku, dawna świątynia ewangelicka w Bieruniu Nowym
Cmentarze i pomniki
nieczynny kirkut z ponad czterdziestoma macewami z XVIII i XIX wieku, wpisany do rejestru zabytków
Architektura w Bieruniu to trzy kościoły z cegły i drewna, dawna synagoga oraz cmentarz żydowski z XVIII wieku, rozrzucone po Starym i Nowym Bieruniu.
Miasto składa się z dwóch części, a zabytki leżą w obu. To propozycja dla tych, którzy lubią oglądać budynki z zewnątrz i czytać z nich dzieje miasta: od drewnianej konstrukcji wieńcowej po świątynie z cegły z XIX i XX wieku. Szersze zestawienie znajdziesz w dziale architektura na Śląsku, a wszystkie miejsca w mieście na stronie Bieruń.
Najlepiej zacząć od drewnianego kościoła św. Walentego przy ulicy Krakowskiej, bo to jedyna drewniana świątynia w tym zestawie. Tuż obok warto obejrzeć ceglany kościół św. Bartłomieja Apostoła, a potem pojechać do Bierunia Nowego, do kościoła na Warszawskiej.
Walentego mieszkańcy nazywają „Walencinkiem”. Stoi na cmentarzu, na wschodnim przedmieściu, a od 2015 roku jest sanktuarium. Należy do Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego, więc dobrze pasuje do trasy po drewnianych świątyniach regionu. Po pożarach z lat 1971-1972 został odbudowany.
Kościół św. Bartłomieja w Bieruniu Starym to czwarta budowla na tym samym miejscu. Obecną bryłę wzniesiono po pożarze miasta w 1845 roku, a z ulicy Krakowskiej widać ją z daleka. Z kolei kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa przy Warszawskiej 296 to dawna świątynia ewangelicka z cegły, zbudowana w 1910 roku i przejęta przez katolików w 1922. W środku wiszą obrazy Drogi Krzyżowej namalowane w 1949 roku.
Zostały dwa ślady: dawna synagoga z XIX wieku przy ulicy Oświęcimskiej 453 i cmentarz żydowski przy ulicy św. Wita w Bieruniu Starym. Oba miejsca opowiadają o społeczności, której większość wyjechała po 1922 roku.
Synagogi nie obejrzysz jako zabytku z wnętrzem: od lat pięćdziesiątych XX wieku mieści remizę strażacką, a kolejne przebudowy zatarły jej dawny wygląd. Cmentarz jest nieczynny i zajmuje 0,21 ha. Zachowało się na nim ponad czterdzieści nagrobków z napisami po niemiecku i po hebrajsku, a w rejestrze zabytków figuruje od 2021 roku. Wstęp jest bezpłatny.
Kościoły św. Walentego i św. Bartłomieja dzieli niewielka odległość, bo oba mają adres przy ulicy Krakowskiej, więc obejrzysz je jednym spacerem po Bieruniu Starym. Cmentarz żydowski stoi w tej samej części miasta. Kościół Najświętszego Serca i dawna synagoga wymagają osobnych dojazdów, bo leżą przy Warszawskiej i Oświęcimskiej.
Kto chce poznać też nowsze dzieje miasta, może sięgnąć po tekst o strajku pod ziemią w kopalni Piast z grudnia 1981 roku.
W zestawie są trzy: drewniany kościół św. Walentego, ceglany kościół św. Bartłomieja i kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa. Pierwszy to sanktuarium, drugi ma za sobą aż trzy wcześniejsze świątynie, trzeci dawniej należał do ewangelików.
To budynek z funkcją remizy strażackiej, więc nie traktuj go jak muzeum. Najlepiej obejrzeć bryłę z zewnątrz, przy ulicy Oświęcimskiej.
Nie, pochówków już tu nie ma. Przetrwało ponad czterdzieści nagrobków, najstarsze z XVIII wieku, a renowację przeprowadzono na przełomie 1994 i 1995 roku.
Przy ulicy Krakowskiej 3, w kościele św. Walentego. Konstrukcja wieńcowa jest typowa dla górnośląskich świątyń drewnianych.
