Architektura: Żory

Architektura w Żorach to średniowieczne mury miejskie, gotycki kościół przy rynku, modernistyczny kościół ewangelicki, dawna synagoga i pałac w Baranowicach.

Żory dostały prawa miejskie w 1272 roku i do dziś zachowały sporo śladów średniowiecznego miasta. Obok nich stoją budowle z XIX i XX wieku, związane z różnymi wyznaniami. Zestawienie budowli z całego regionu prowadzi dział architektura na Śląsku, a więcej o mieście znajdziesz w atrakcjach Żor.

Co zostało z żorskich murów i najstarszej świątyni?

W centrum Żor warto obejrzeć ceglane fragmenty murów, rekonstrukcję Bramy Krakowskiej i kościół Filipa i Jakuba. Razem pokazują, jak wyglądało miasto średniowieczne: obwarowania, jedna z bram oraz parafialna hala gotycka przy rynku.

Ceglane mury obronne wzniesiono w XIII i XIV wieku w stylu gotyckim, a ich fragmenty przetrwały wzdłuż ulic Ogrodowej i Męczenników Oświęcimskich. Wpisano je do rejestru zabytków. Nieistniejącą Bramę Krakowską, nazywaną też Dolną, przypomina ceglana rekonstrukcja na rondzie w pobliżu dawnego miejsca.

Kościół świętych Filipa i Jakuba stoi tuż przy rynku, niedaleko dawnych murów, i jest najstarszą świątynią miasta. To gotycka trójnawowa hala z cegły i kamienia z wieżą wysoką na około 54 metry. Parafia istniała tu na długo przed rozwojem miasta, o czym przypomina bulla Celestyna III z 1193 roku. Kościół wysadzono w 1945 roku i później postawiono od nowa.

Jakie kościoły, synagogę i pałac zobaczyć poza rynkiem?

Poza średniowiecznym rdzeniem leżą budowle z późniejszych epok: kościół ewangelicki z lat dwudziestych XX wieku, dawna synagoga z lat trzydziestych XIX wieku i pałac w Baranowicach. Każdy odzwierciedla inną warstwę żorskiej historii.

Przy ulicy Osińskiej wznosi się kościół Zbawiciela, modernistyczny, należący do Kościoła ewangelicko-augsburskiego. Plany przygotowali wrocławianie, bracia Hubert i Henryk Erasowie; fundament poświęcono latem 1929 roku, a ukończoną świątynię oddano na początku wiosny 1931. Rejestr zabytków obejmuje obiekt.

Dawną synagogę pod numerem 3 przy ulicy Kościuszki wybudowano między 1830 a 1835 rokiem, zastępując starszą bożnicę. W czasie okupacji wnętrze doszczętnie zniszczono, a po wojnie ruinę zamieniono w kino Znicz. Budynek jest śladem po żorskiej gminie żydowskiej i nie należy do miejsc zwiedzanych od środka. Inne żydowskie nekropolie regionu zestawia artykuł o pięciu miastach.

Pałac w Baranowicach, dziś dzielnicy miasta, stoi przy ulicy Zamkowej. Ceglany pałac z XVII wieku przebudował w XIX stuleciu Emil von Durant, a jego styl opisuje się jako klasycystyczny. Po latach ruiny budowlę odnowiono; w otoczeniu rosną pomnikowe dęby.

Najczęstsze pytania

Który kościół w Żorach jest najstarszy?

Kościół świętych Filipa i Jakuba przy rynku. To gotycka hala z cegły i kamienia, odbudowana po zniszczeniach z 1945 roku.

Gdzie w Żorach zachowały się mury miejskie?

Odcinki ceglanych murów można zobaczyć przy ulicach Ogrodowej oraz Męczenników Oświęcimskich. Mają kilkaset lat, bo powstały w XIII i XIV wieku.

Co dziś mieści się w dawnej synagodze?

Po wojnie zrujnowany gmach przebudowano na kino Znicz. Dziś budynek przypomina o dawnej gminie żydowskiej.

Gdzie stoi pałac w Żorach?

W Baranowicach, dzielnicy miasta, przy ulicy Zamkowej, wśród pomnikowych dębów.