Solo: Ruda Śląska

Solo w Rudzie Śląskiej to huty, koksownia, osiedla robotnicze i kilkanaście kościołów, czyli prawie trzydzieści miejsc do obejrzenia bez pośpiechu.

Ruda Śląska składa się z kilku dawnych miejscowości, które dziś są dzielnicami: Wirka, Nowego Bytomia, Kochłowic, Halemby, Orzegowa i innych. Dlatego zwiedzanie w pojedynkę ma tu charakter wędrówki od punktu do punktu, a każda dzielnica ma własny klimat.

Od czego zacząć zwiedzanie Rudy Śląskiej na własną rękę?

Od dziedzictwa przemysłowego, bo ono nadaje miastu charakter. W Wirku warto zobaczyć kolonię robotniczą Ficinus przy ulicy Pawła Kubiny 20: szesnaście jednakowych domów z piaskowca, które postawiono w latach 1860-1867. Dziś mieści się w nich pasaż usług, a osiedle należy do Szlaku Zabytków Techniki. Skąd wzięło się tu pierwsze elektryczne światło, wyjaśnia artykuł o kolonii Ficinus i wsi z prądem.

Drugim punktem jest Nowy Bytom z Wielkim piecem Huty Pokój przy ulicy Piotra Niedurnego 79. Piec pochodzi z 1968 roku i został po dawnej hucie żelaza. Z hutą wiąże się historia walcarki, którą opisuje tekst o Hucie Pokój i walcarce Sendzimira.

Jakie miejsca poprzemysłowe w Rudzie Śląskiej da się zobaczyć?

Poza kolonią i piecem miasto zachowało kilka obiektów, które warto dopisać do trasy.

• Koksownia Orzegów uruchomiona w 1903 roku, dziś urządzona jako park edukacyjny.
• Wieża szybu Andrzej, ceglane nadszybie o czterech kondygnacjach, zbudowane w typie baszty małachowskiej.
• Stacja Biblioteka przy ulicy Dworcowej 33, czyli biblioteka miejska w dawnym dworcu Ruda Chebzie, który wzniesiono w latach 1897-1899. Po rewitalizacji otwarto ją w 2019 roku; również leży na Szlaku Zabytków Techniki.

Najdłuższy ślad przemysłu tworzy Szlak Historii Górnictwa Górnośląskiego, żółty szlak pieszy o długości mniej więcej stu kilometrów, który prowadzi z Łubianek do Rybnika obok kopalnianych i hutniczych zabytków.

Które muzea w Rudzie Śląskiej wybrać na deszczowy dzień?

Muzea w mieście są niewielkie i bardzo różne, więc dobrze sprawdzają się w pojedynkę.

Muzeum Historii Polski Ludowej przy ulicy Zajęczej 42 mieści się w dawnym folwarku i pokazuje codzienne życie w latach 1945-1989. Są tu wnętrza mieszkań, kino i samochody, a na zewnątrz park pomników z czasów PRL. Muzeum Miejskie im. Maksymiliana Chroboka przy ulicy Wolności 26 opowiada multimedialnie o dziejach miasta przez pryzmat przemysłu i gospodarki.

Trzecia propozycja to Kolekcja Sztuki Intuicyjnej Barwy Śląska, galeria malarstwa twórców samouków ze zbiorów Stanisława Gerarda Trefonia, prezentowana w mieście od 2010 roku.

Które kościoły w Rudzie Śląskiej są najstarsze i najciekawsze?

Kościołów jest w mieście więcej niż muzeów i zabytków razem wziętych, bo każda dzielnica ma własną parafię. Przegląd najlepiej robić dzielnicami.

Wirek, Nowy Bytom i Godula

• Kościół św. Wawrzyńca i św. Antoniego w Wirku to neogotycka budowla z cegły z lat 1907-1909, zaprojektowana przez Ludwiga Schneidera.
• Kościół Odkupiciela, też w Wirku, jest ewangelicki, z czerwonej cegły, poświęcony w 1902 roku.
• Kościół św. Andrzeja Boboli to powojenna świątynia Wirku, którą po szkodach górniczych przebudowano w latach 90.
• W Nowym Bytomiu stoi kościół św. Pawła, neoromańska bazylika z lat 1911-1912 o bogatej dekoracji rzeźbiarskiej.
• Na Goduli znajdziesz kościół Ścięcia św. Jana Chrzciciela z lat 1868-1871 z witrażami.

Kochłowice, Halemba i Bykowina

• Sanktuarium Matki Bożej z Lourdes z 1806 roku to najstarszy kościół Rudy Śląskiej, od 2008 roku sanktuarium maryjne.
• Kościół Trójcy Przenajświętszej w Kochłowicach jest neoromańsko-neogotycki i wpisany do rejestru zabytków.
• W Halembie obejrzysz kościół Matki Bożej Różańcowej z 1890 roku, ze stropem pokrytym freskami różańcowymi, oraz powojenny kościół Podwyższenia Krzyża Świętego.
• Na Bykowinie kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa z 1935 roku stoi na wzniesieniu, które sięga 296 metrów nad poziomem morza.

Pozostałe dzielnice

• W Rudzie czeka drugi kościół Matki Bożej Różańcowej, neogotycki, ufundowany przez hrabiego von Ballestrema.
• W Orzegowie kościół św. Michała Archanioła powstał w latach 1894-1895 w stylu neoromańskim.
• W Bielszowicach neogotycki kościół św. Marii Magdaleny ukończono w 1883 roku.
• W Czarnym Lesie stoi kościół Ducha Świętego, zbudowany w latach 1937-1938 według projektu Jana Affy.
• Kościół św. Józefa przy ulicy Piastowskiej 18 ma kryptę fundatorów.

Jakie ślady wojny i średniowiecza przetrwały w Rudzie Śląskiej?

Na obrzeżach miasta leżą obiekty obronne i starsze ruiny. To miejsca rzeczowe, a nie rozrywkowe.

Punkt oporu Wzgórze 319 należy do Obszaru Warownego Śląsk, a schron bojowy nr 75 z 1937 roku należy do grupy warownej Kłodnica. Schron otwiera się dla zwiedzających kilka razy w roku i towarzyszy mu wystawa o drugiej wojnie światowej.

Starsze są grodzisko w Kochłowicach, gródek stożkowaty, który powstał na początku XIV stulecia, najstarszy zabytek miasta, oraz Zamek Rudzki. Ten drugi to dziś ruina z kilkoma fragmentami murów, spalona w 1945 roku, więc nie ma tu wnętrz do zwiedzania.

Gdzie w Rudzie Śląskiej wybrać się na pieszy szlak?

Oprócz szlaku górniczego jest krótsza trasa. Szlak im. Augusta Czarnynogi ma 11,7 km, jest żółty, prowadzi z Chorzowa Batorego przez tereny miejskie, leśne i parkowe do Rudy Śląskiej. Dla osoby podróżującej samej to dobra opcja na spokojne popołudnie.

Jak połączyć kilka dzielnic w jedną trasę?

Najwygodniej zaplanować dzień wokół jednej dzielnicy. Wirek daje kolonię Ficinus oraz dwa kościoły, Wawrzyńca i Antoniego oraz Odkupiciela. Nowy Bytom to Wielki piec i bazylika św. Pawła. Kochłowice skupiają najstarszy kościół miasta, kościół Trójcy Przenajświętszej, grodzisko i schron bojowy. Orzegów łączy koksownię z kościołem św. Michała Archanioła. Takie ułożenie wynika z adresów obiektów i pozwala nie przesiadać się między końcami miasta.

Najczęstsze pytania

Co zobaczyć w Rudzie Śląskiej samemu?

Warto połączyć kolonię Ficinus w Wirku, Wielki piec Huty Pokój w Nowym Bytomiu i Koksownię Orzegów, a do tego dodać muzeum, na przykład Muzeum Historii Polski Ludowej.

Gdzie w Rudzie Śląskiej schować się przed deszczem?

Do wyboru są muzeum PRL w dawnym folwarku, Muzeum Miejskie, Kolekcja Sztuki Intuicyjnej oraz biblioteka Stacja Biblioteka w zabytkowym dworcu.

Czy do schronu bojowego nr 75 można wejść zawsze?

Nie. Schron jest udostępniany tylko kilka razy w roku.

Co jeszcze jest w Rudzie Śląskiej poza tym zestawieniem?

Całe miasto opisuje strona Ruda Śląska. Szersze spojrzenie na wycieczki w pojedynkę daje dział Solo, obejmujący cały region.