Zabytki: Śródmieście

Zabytki w Śródmieściu Katowic: Sejm Śląski, Drapacz Chmur, hotel Monopol i modernistyczne kamienice. Dwadzieścia adresów do obejrzenia z ulicy.

Śródmieście Katowic to dzielnica, w której zebrała się architektura miasta z kilku okresów: eklektyczne gmachy z przełomu XIX i XX wieku, wille przemysłowców, modernizm lat 30. i wieżowce z lat 60. Większość obiektów stoi przy kilku ulicach, więc zwiedzanie można ułożyć w jeden spacer.

Które zabytki w Śródmieściu Katowic zobaczyć najpierw?

Na początek warto wybrać Gmach Sejmu Śląskiego, Drapacz Chmur i Hotel Monopol. Gmach Sejmu Śląskiego z lat 1924-1929 to pomnik historii i największy pod względem kubatury budynek administracyjny międzywojennej Polski. Drapacz Chmur ma czternaście pięter i ukończono go w 1934 roku. Hotel Monopol przy ulicy Dworcowej 5 otwarto w 1902 roku jako eklektyczny gmach z białej cegły klinkierowej.

Jakie gmachy publiczne stoją w centrum Katowic?

Gmach Sejmu Śląskiego przy ulicy Jagiellońskiej 25 powstał jako siedziba Urzędu Wojewódzkiego i autonomicznego Sejmu Śląskiego. Urzędują w nim dziś marszałek województwa, sejmik oraz wojewoda.

Drapacz Chmur przy ulicy Żwirki i Wigury 15 to modernistyczny wieżowiec, dawny gmach Urzędu Skarbowego, który w chwili ukończenia należał obok warszawskiego Prudentialu do najwyższych budynków kraju. Pałac Biskupi przy ulicy Jordana 39 to ceglany gmach z lat 1927-1933, siedziba kurii archidiecezji katowickiej, zaprojektowany przez twórców sąsiedniej archikatedry.

Dwa mniejsze gmachy związane z historią miasta to Dom Powstańca Śląskiego z lat 1936-1938, siedziba dawnego Związku Powstańców Śląskich, wpisany do rejestru zabytków w 2014 roku, i dawne kasyno oficerskie przy ulicy Raciborskiej 37, modernistyczne, z lat 1937-1939, od 1947 roku związane z uczelnią artystyczną. Z budynkiem wiąże się też opór z września 1939 roku, więc warto zachować tam powagę.

Które wille i pałace w Śródmieściu Katowic warto obejrzeć?

Pałac Goldsteinów przy placu Wolności 12a to neorenesansowa willa tartacznych przemysłowców z 1872 roku, dziś siedziba urzędu stanu cywilnego. Willa Kramstów przy ulicy Warszawskiej 37 jest neoklasycystyczną willą ogrodową z lat 1875-1876, a od 1992 roku działa w niej klub twórczy Marchołt.

Obok stoi willa Oskara Działoszyńskiego z 1897 roku, neorenesansowa, z cegły, zbudowana dla właściciela fabryki pieców kaflowych. To budynek mieszkalny, więc ogląda się go wyłącznie z ulicy. Korfantówka przy ulicy Powstańców 23 to willa z lat 1907-1909, od 1923 roku dom Wojciecha Korfantego, dziś przedszkole. Zaprojektował ją i zbudował dla siebie mistrz budowlany Paul Frantzioch.

Modernistyczny przykład daje willa Tadeusza Michejdy przy ulicy Poniatowskiego 19, dom, który architekt zbudował sobie w latach 1926-1930, wpisany do rejestru zabytków i włączony do katowickiego Szlaku Moderny.

Jak wygląda modernizm w Śródmieściu Katowic?

Lata 30. zostawiły w centrum kilka ważnych budynków. Dom Wędlikowskich przy ulicy PCK 10 to pięciokondygnacyjna kamienica z lat 1937-1939 projektu Stanisława Gruszki, z narożnikiem ściętym łukiem i klatką schodową w pierwotnym kształcie, uznawana za jeden z symboli katowickiego modernizmu. Kamienica inżyniera Jana Piechulka z 1932 roku przy ulicy Raciborskiej 48 ma narożny wykusz i stoi na rogu z ulicą Koszarową.

W kategorii modernizmu mieszczą się też Drapacz Chmur, Dom Powstańca i dawne kasyno oficerskie, więc wszystkie cztery obiekty tworzą spójny spacer.

Gdzie obejrzeć kamienice i budynki użytkowe z przełomu wieków?

Zespół czterech kamienic przy Piastowskiej 3 z około 1900 roku, projektu Louisa Dame, rozpoznasz po narożnych hełmach. Stoi w kwartale ulic Moniuszki, Piastowskiej i alei Korfantego. Przy ulicy Mickiewicza sąsiadują dawna kamienica z kawiarnią Wojko z 1900 roku, w której od 1935 roku działała restauracja i później kawiarnia, oraz budynek Łaźni Miejskiej, ceglany gmach z lat 1894-1895 w stylu eklektycznym, dziś biurowy.

W okolicy stoi także figura św. Jana, replika posągu z 1816 roku u wlotu ulicy św. Jana do Rynku. Oryginał znajduje się w Brynowie.

Jakie osiedla warto zobaczyć w Śródmieściu Katowic?

Kolonia miejska kopalni Wujek to zwarty zespół jedenastu budynków w kwartale ulic Barbary, Głowackiego, Skalnej i Poniatowskiego, zaprojektowany w latach 1915-1916 przez Bruna Tauta. To osobne osiedle od kolonii robotniczej tej kopalni, którą Taut zaprojektował jako niskie domy szeregowe. Osiedle Kopalniana, cztery czternastopiętrowe wieżowce z lat 60. przy ulicy Uniwersyteckiej, mieszkańcy nazywają Dolarowcami albo Dewizowcami.

Kolonia i Kopalniana stoją blisko siebie, a pokazują dwa wyobrażenia o mieszkaniu w mieście: niską zabudowę z początku wieku i wieżowce z połowy stulecia.

Co zostało z dawnego dworca?

Zespół starego dworca kolejowego przy ulicy Dworcowej składa się z budynków powstałych między 1859 a 1931 rokiem, wpisanych do rejestru zabytków w 1975 roku. Łączy neoklasycyzm, modernizm i secesję, bo dobudowywano go w różnych okresach. Gdy w 1972 roku zaczął działać nowy dworzec, stary przestał pełnić swoją funkcję. Po latach zaniedbań go odnowiono, a dziś zajmują go lokale usługowe. Naprzeciwko stoi Hotel Monopol.

Jak połączyć zabytki z innymi miejscami w śródmieściu?

Do spaceru po zabytkach warto dodać muzea w Śródmieściu, klimatyczne miejsca w Śródmieściu i kościoły i klasztory w Śródmieściu. Teatry znajdziesz na stronie teatrów i opery w Śródmieściu, a cmentarze na stronie cmentarzy i pomników. Miejsca pamięci opisano osobno na stronie miejsc pamięci w Śródmieściu.

Najczęstsze pytania

Jaki jest najwyższy zabytkowy budynek w Śródmieściu Katowic?

Czternastopiętrowy Drapacz Chmur z 1934 roku jest modernistycznym wieżowcem wpisanym do rejestru zabytków. Osiedle Kopalniana to nowsze wieżowce z lat 60., także czternastopiętrowe.

Gdzie w Katowicach zobaczyć secesję i eklektyzm?

Eklektyczny charakter mają Hotel Monopol z 1902 roku i budynek Łaźni Miejskiej z lat 1894-1895. Zespół starego dworca łączy neoklasycyzm, modernizm i secesję.

Które zabytki w Śródmieściu Katowic można obejrzeć tylko z zewnątrz?

Wille Działoszyńskiego i budynek Łaźni Miejskiej, a także Korfantówkę, w której jest przedszkole, i Pałac Goldsteinów, gdzie mieści się urząd stanu cywilnego.

Czy zabytki Śródmieścia da się zobaczyć w jeden dzień?

Tak, bo większość obiektów leży na kilku ulicach: Dworcowej, Mickiewicza, Raciborskiej, Warszawskiej i Poniatowskiego. Dwadzieścia adresów da się więc ułożyć w kilka krótkich spacerów.

Gdzie jest pełna lista zabytków Śródmieścia?

Wszystkie obiekty znajdziesz na stronie zabytków w Śródmieściu Katowic, a dzielnicę szerzej opisuje strona atrakcji Śródmieścia. Dla porównania całego regionu służy kategoria zabytki na Śląsku.