Kościoły i klasztory: Bytom

Kościoły i klasztory w Bytomiu: gotyk w Śródmieściu, franciszkanie z XIII wieku i neoromańskie świątynie dzielnic. Ponad dwadzieścia adresów.

Bytom ma układ wielu dzielnic, a każda z nich dorobiła się własnej świątyni. W Śródmieściu stoją najstarsze kościoły, w Miechowicach neogotyk i fundacje ewangelickie, w Rozbarku i Karbiu monumentalne budowle z cegły.

Które kościoły w Bytomiu zobaczyć najpierw?

Najlepszy początek to kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny przy rynku, kościół św. Wojciecha franciszkanów i kościół św. Jacka na Rozbarku. Pierwszy to gotycka świątynia z cegły z obrazem Matki Boskiej Bytomskiej z około 1430 roku, drugi dawna świątynia klasztorna z połowy XV wieku, trzeci neoromańska budowla z dwiema wieżami o wysokości 57 metrów.

Taki zestaw obejmuje zarówno najstarszą zabudowę miasta, jak i duże kościoły z przełomu XIX i XX wieku, które budowano dla rosnących osiedli górniczych.

Jakie zabytkowe kościoły stoją w Śródmieściu Bytomia?

W Śródmieściu sąsiadują trzy zupełnie różne budowle. Kościół Świętej Trójcy przy ulicy Kwietniewskiego to duży, wolno stojący kościół neogotycki z lat 1883-1886, zaprojektowany przez Paula Jackischa, z organami Riegera z 1926 roku. Kościół Podwyższenia Świętego Krzyża z lat 1936-1937 został wzniesiony na planie rotundy w stylu monumentalnego konstruktywizmu.

Przy ulicy Krakowskiej znajdziesz kościół Świętego Ducha, barokową kaplicę przyszpitalną z 1721 roku na planie ośmioboku, z romantycznymi organami Eduarda Horna z 1875 roku. W dawnej dzielnicy Kleinfeld, przy ulicy Pułaskiego 9, działa kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa prowadzony przez jezuitów. Pierwotnie była to hala towarzystwa sportowego z 1925 roku, a świątynią został w 1928 roku.

Co wiadomo o franciszkanach w Bytomiu?

Klasztor Franciszkanów to jeden z najstarszych klasztorów w mieście. Fundacja przypada na 1257 lub 1258 rok, a fundatorem był książę opolski Władysław. W kompleksie znajduje się krypta rodu Henckel von Donnersmarck.

Sąsiaduje z nim kościół św. Wojciecha przy Placu Klasztornym, dawny kościół klasztorny z połowy XV wieku. Jest jednonawowy, halowy i barokowy, z gotyckim prezbiterium, a dziś pełni funkcję parafialną.

Gdzie w Bytomiu szukać neoromańskich i neogotyckich świątyń?

Dzielnice robotnicze zostały uzupełnione na przełomie XIX i XX wieku dużymi kościołami z cegły. Kościół św. Rodziny w Bobrku z lat 1900-1902 zaprojektował Ludwig Schneider, a zachowało się w nim oryginalne wyposażenie i organy Riegera. Kościół Dobrego Pasterza w Karbiu to ceglana budowla neogotycko-modernistyczna z lat 1905-1909, z dwiema wieżami o wysokości 56 metrów, wpisana do rejestru zabytków w 2014 roku.

W Łagiewnikach stoi kościół św. Jana Nepomucena z lat 1894-1896, eklektyczny, z cechami neoromańskimi i neogotyckimi, wpisany do rejestru w 2019 roku. Kościół św. Barbary przy ulicy Czarnieckiego z lat 1928-1930 jest neoromański i ma największe organy w diecezji gliwickiej. W Szombierkach kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa z lat 1903-1904 ufundowali Schaffgotschowie, a w środku znajduje się krypta Karola Goduli.

Co zobaczyć w Miechowicach?

Miechowice to dzielnica o najbogatszym zestawie kościołów. Kościół Świętego Krzyża z lat 1856-1864 jest neogotycki, z wieżą wysoką na około 60 metrów i kryptą dawnych właścicieli Miechowic. Kościół Bożego Ciała z lat 1914-1917 to neobarokowa bazylika z wieżą wysoką na 47 metrów.

Odrębną grupę tworzą obiekty ewangelickie. Kościół ewangelicko-augsburski z lat 1896-1898 powstał z inicjatywy Matki Ewy von Tiele-Winckler dla zakładów diakonijnych i miejscowych luteran. Cały zespół dawnego ośrodka opiekuńczego Ostoja Pokoju obejmuje dom opieki, kościół, szpital, muzeum i cmentarz założycielki. Z innych miejsc na tej trasie warto zajrzeć do kaplicy św. Barbary z 1850 roku, górniczej, na wzniesieniu Gryca, wpisanej do rejestru zabytków w 2017 roku.

Jakie kaplice i mniejsze kościoły warto odwiedzić?

Poza dużymi kościołami Bytom ma kilka kameralnych miejsc. Kościół św. Małgorzaty na wzgórzu w Szombierkach jest ceglany, neogotycki z 1881 roku i stoi na miejscu romańskiej świątyni z około 1170 roku, otoczony cmentarzem. W Szombierkach znajdziesz też neogotycką kaplicę Najświętszej Marii Panny i Świętego Józefa, poświęconą w 1863 roku jako podziękowanie za ocalenie przed epidemią cholery.

W Suchej Górze stoją kaplica Najświętszej Marii Panny z 1868 roku i kościół św. Michała Archanioła z lat 1951-1959 z mozaiką Szymona Prandziocha. Wyjątkiem pozostaje kaplica Wspomożenia Wiernych, neogotycka z początku XX wieku, remontowana po szkodach górniczych.

Czy w Bytomiu są nowoczesne kościoły?

Tak, kilka z nich jest nietypowych. Kościół św. Anny z lat 1984-1989 w Rozbarku jest ośmioboczny i dwupoziomowy: na dole mieści się kościół Miłosierdzia Bożego, na górze św. Anny. Kościół św. Józefa Robotnika zbudowano z drewna klejonego na planie krzyża w latach 2014-2015. Temat nowoczesnych świątyń z drewna rozwija tekst o drewnianych kościołach XX wieku.

Wyróżnia się też kościół Chrystusa Króla w Stolarzowicach, zbudowany w 1928 roku, w którym odprawia się msze po polsku i po niemiecku.

Jak połączyć kościoły z innymi zabytkami Bytomia?

Do kościołów dobrze dopasować zabytki w Bytomiu, obiekty industrialne w Bytomiu i klimatyczne miejsca. Tekst o Elektrociepłowni Szombierki uzupełnia wizytę w dzielnicy, w której stoją dwa kościoły i kaplica.

Najczęstsze pytania

Który kościół w Bytomiu jest najstarszy?

Najstarszy fundacyjnie jest klasztor franciszkanów z XIII wieku z kościołem św. Wojciecha z połowy XV wieku. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny to gotycka świątynia, z którą wiąże się obraz z około 1430 roku.

Gdzie w Bytomiu są kościoły ewangelickie?

W Miechowicach. Kościół ewangelicko-augsburski z lat 1896-1898 jest częścią zespołu Ostoja Pokoju założonego przez Matkę Ewę.

Które kościoły w Bytomiu są nowoczesne?

Kościół św. Anny z lat 1984-1989 w Rozbarku jest ośmioboczny, a kościół św. Józefa Robotnika z lat 2014-2015 zbudowano z drewna klejonego.

Czy w Bytomiu są dwa kościoły o tej samej nazwie?

Tak. Dwa kościoły Najświętszego Serca Pana Jezusa stoją przy ulicy Pułaskiego i w Szombierkach. Imienniczkami są też kościół i kaplica św. Barbary oraz dwie kaplice Najświętszej Marii Panny.

Jak najłatwiej zwiedzać kościoły i klasztory w Bytomiu?

Według dzielnic: Śródmieście, Miechowice, Szombierki i Rozbark. Całość znajdziesz na stronie kościołów i klasztorów w Bytomiu, a miasto szerzej na stronie atrakcji Bytomia.