Architektura w Pszczynie to barok, klasycyzm i neobarok w jednym miasteczku: zamek, Brama Wybrańców, ratusz i drewniany skansen.
To zestawienie dla osób, które chcą czytać miasto z budynków, od gotyckich korzeni po XIX wiek. Szersze przeglądy znajdziesz w dziale architektura na Śląsku i w zestawieniu co zobaczyć w Pszczynie.
Jakie style architektoniczne zobaczysz w Pszczynie?
Przeważają barok, klasycyzm i neostyle XIX wieku, a obok nich stoją drewniane domy ludowe. Różnice widać już na odcinku kilkuset metrów między zamkiem a rynkiem.
Brama Wybrańców z 1687 roku jest barokowym wejściem od strony rynku. Klasycystycznie zaprojektowano dwór Ludwikówka z portykiem na kolumnach toskańskich oraz parkowy pawilon herbaciany na owalnym planie. Neostyle reprezentują lodownia w duchu neoromańskim i kościół ewangelicki, który po pożarze z 1905 roku dostał formę neobarokową.
Co obejrzeć wokół rynku?
Przy rynku skupiają się budowle miejskie i sakralne, które obejdziesz pieszo w krótki spacer. Warto je łączyć z wejściem do zamku.
Ratusz ma neorenesansowe elewacje i wieżę zegarową. Katolicki kościół Wszystkich Świętych odbudowano w 1754 roku po pożarze; pod nim znajduje się krypta Promnitzów. Przy ulicy Bramkowej stoi dawna synagoga z 1835 roku. Po przebudowie na kino w 1941 roku nie zachowała dawnego wystroju i nie służy modlitwie, więc traktuj ją jako ślad po gminie żydowskiej widoczny z ulicy.
Gdzie w Pszczynie obejrzysz zabytki od środka?
Wnętrza zwiedzisz w zamku, w skansenie i w kamieniczce na deptaku. Wszystkie trzy to dobry wybór na deszczowy dzień.
Zamek działa jako Muzeum Zamkowe, a jego wnętrza w znacznej części są oryginalne. W parku działa Zagroda Wsi Pszczyńskiej z kilkunastoma drewnianymi budynkami ludowymi. Z kolei Muzeum Prasy Śląskiej zajmuje kamieniczkę przy ulicy Piastowskiej z czasów około 1800 roku, gdzie pokazano maszyny drukarskie i linotyp.
Czy w Pszczynie jest zabytkowy cmentarz?
Tak, to cmentarz żydowski przy ulicy Katowickiej, miejsce pamięci, w którym obowiązuje cisza i szacunek. Wstęp jest bezpłatny.
Założono go w 1814 roku. Zachowały się ceglane ogrodzenie z ozdobnymi bramami i neogotycki dom przedpogrzebowy, a nagrobków jest około czterystu. Historię takich nekropolii opisuje artykuł o cmentarzach żydowskich ziemi pszczyńskiej i rybnickiej; sam cmentarz opisujemy osobno.
Najczęstsze pytania
Od czego zacząć zwiedzanie architektury w Pszczynie?
Od rynku, bo ratusz, dwa kościoły i brama stoją blisko siebie. Zamek i park zostaw na dalszą część dnia.
Które budowle da się obejrzeć od środka?
Zamek, skansen i Muzeum Prasy Śląskiej. Pozostałe, na przykład ratusz czy lodownię, oglądasz z zewnątrz.
Czy synagoga w Pszczynie jest otwarta dla zwiedzających?
To dawna synagoga, która od 1941 roku była przebudowana na kino. Dziś nie służy modlitwie, a wnętrze nie ma dawnego wystroju.
Gdzie znaleźć pomysł na cały dzień w Pszczynie?
W artykule o parku, skansenie i zagrodzie żubrów oraz w tekście o przebudowie zamku.