Architektura: Racibórz

Architektura w Raciborzu: gotycki zamek, renesansowa baszta, fara, rotunda z lat trzydziestych i wieża ciśnień. Szesnaście budowli w mieście.

Racibórz ma układ, który ułatwia zwiedzanie: główne zabytki skupiają się wokół Ostrogu i Rynku, a pozostałe leżą w dzielnicach, do których dojedziesz osobno. Poniżej budowle uporządkowano według miejsca i epoki. Szerszy przegląd miasta znajdziesz w dziale atrakcje Raciborza.

Co zobaczyć w Raciborzu, jeśli interesuje cię architektura?

Zacznij od Ostrogu, gdzie obok siebie stoją zamek, browar, baszta więzienna i neogotycki kościół. Potem przejdź na Rynek, do fary i kościoła dominikanów. Dzielnicowe świątynie oraz wieżę ciśnień zostaw na drugą część dnia lub osobną wizytę.

Zestaw obejmuje architekturę obronną i dworską, osiem kościołów, budowle komunalne i techniczne. Wspólna lista zabytków w skali regionu to dział architektura na Śląsku.

Jakie budowle stoją na Ostrogu w Raciborzu?

Na Ostrogu, dawnej wyspie w zakolu Odry, zobaczysz zamek z kaplicą, browar zamkowy, basztę, kościół św. Jana Chrzciciela i most. Wszystkie leżą w odległości krótkiego spaceru, więc to naturalny początek zwiedzania.

Zamek w Raciborzu przy ulicy Zamkowej 2 to zespół ceglanych budowli: gotycka kaplica zamkowa, dom zwany pałacem książęcym i budynek bramny. Dziś mieszczą się tu wystawy muzealne, a w baszcie jest loch. Gród strzegł tu kiedyś pogranicza. O kaplicy i podaniu o kamiennej głowie przeczytasz w tekście Zamek w Raciborzu: kaplica świętego Tomasza i legenda kamiennej głowy, a o innych warowniach regionu w zestawieniu zamki Górnego Śląska i Zagłębia.

Na zamkowym terenie działa Browar Zamkowy. Piwo warzono przy zamku od początku XVI wieku, lecz obecny zakład pochodzi z XIX stulecia, a zwiedzający mogą go odwiedzić. O specyfice raciborskiego warzenia pisze artykuł Piwo z otwartych kadzi.

Baszta więzienna przy ulicy Basztowej pochodzi z czasów renesansu, mniej więcej z roku 1574. Służyła jako więzienie i do dziś należy do symboli miasta. Jej wizerunek trafił na dwuzłotówkę okolicznościową, do logo miasta i do znaku obchodów dziewięćsetlecia Raciborza.

Kościół św. Jana Chrzciciela przy ulicy Morawskiej 1 stoi tuż przy zamku. Neogotycką świątynię stawiano przez dziesięć lat od 1856 roku według projektu kolońskiego architekta Vincenza Statza; przechowywany jest w niej wizerunek Chrystusa Frasobliwego uważany za cudowny. Z zamkiem łączy ją Most Zamkowy na Odrze: przeprawa istnieje od 1299 roku, najpierw drewniana, spalona w pożarze miasta w 1637 roku, a obecny most odbudowano po wojnie.

Co oglądać wokół Rynku i w obrębie dawnych murów?

Przy Rynku i w sąsiedztwie leży serce starego miasta: kolumna maryjna, dominikański kościół św. Jakuba, fara, gmach sądu oraz fragmenty murów. To najlepszy odcinek na spacer z notatnikiem o stylach, od gotyku po klasycyzm.

Kolumna Matki Boskiej stoi pośrodku Rynku. Późnobarokową rzeźbę z piaskowca wykonał w latach 1725-1727 austriacki artysta Johann Melchior Österreich jako wotum po zarazie. Kościół św. Jakuba przy Rynku 1 to jedyna pozostałość po klasztorze dominikanów. Wzniesiono go w XIII wieku, a obecny gotycki kształt zawdzięcza przebudowie z początku XV stulecia. W środku warto poszukać kaplicy grobowej hrabiów von Gaschin i ołtarza Różańca.

Fara przy ulicy Mickiewicza 1 jest najstarszym kościołem w mieście i dawną siedzibą kapituły kolegiackiej. To jednonawowa, ceglana budowla gotycka z jedną wieżą i gwiaździstymi sklepieniami. Wnętrze zdobią barokowy ołtarz i stalle.

Z obwarowań miejskich przetrwało niewiele. Mury miejskie widać w kilku odcinkach, między innymi wzdłuż pięciu ulic, wśród nich Drzymały i Batorego; datuje się je od XIII do XVII wieku. Pierwsze umocnienia miały formę wału, dopiero później zastąpiły je ceglane mury.

Na ulicy Nowej 29 stoi zabytkowy budynek sądu. Klasycystyczny gmach wzniesiono w latach 1823-1826 dla Wyższego Sądu Krajowego Prowincji Górnośląskiej według planów Karla Friedricha Schinkla. Wciąż działa tu Sąd Rejonowy, więc oglądasz go z zewnątrz.

Które kościoły dzielnic Raciborza wyróżniają się architekturą?

Poza centrum wyróżnia się pięć świątyń: barokowe sanktuarium i ekspresjonistyczna rotunda w Nowych Zagrodach, neogotyk w Sudole i Markowicach oraz modernizm w Ocicach. Każda reprezentuje inną epokę.

Kościół Matki Bożej przy ulicy Jana Pawła II 2 jest sanktuarium maryjnym z epoki baroku, w dzielnicy Nowe Zagrody. Prace murarskie trwały od 1723 do 1736 roku. Czczony jest tu obraz Matki Bożej Raciborskiej, starszy od samej budowli.

W tej samej dzielnicy, przy Warszawskiej 29, stoi kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa: rotunda z wielką kopułą na dwudziestu żelbetowych filarach, ukończona w połowie lat trzydziestych XX wieku. Zaprojektował ją Otto Linder ze Stuttgartu, a rzeźby wykonał Emil Sutor. Konsekracja odbyła się 20 października 1935 roku.

W dzielnicy Sudół znajdziesz kościół Matki Bożej Różańcowej przy Czynu Społecznego 8: ceglany neogotyk z jedną nawą i transeptem, poświęcony przez kardynała Georga Koppa. W Markowicach, przy Powstańców Śląskich, stoi kościół św. Jadwigi, neogotycka cegła z lat 1874-1877; parafię erygowano tu już w XIII wieku, więc obecny budynek zastąpił kilka drewnianych poprzedników. W Ocicach, przy Gdańskiej 70, wznosi się kościół św. Józefa, ceglany modernizm z końca lat trzydziestych, dzieło Felixa Hinssena z Nysy, wpisany do rejestru zabytków.

Czy w Raciborzu warto obejrzeć wieżę ciśnień?

Tak, jeśli lubisz architekturę przemysłową. Ceglana wieża przy ulicy 1 Maja stoi na terenie miejskich wodociągów i jest jednym z mniej oczywistych punktów trasy. Oglądasz ją z zewnątrz.

Wieża ciśnień została oddana do użytku 23 września 1874 roku. Ma 25 metrów wysokości, a zbiornik pomieścił pół tysiąca metrów sześciennych wody pobieranej z rzeki. Latami korzystały z niej kolej i fabryki rozrastającego się miasta. Pozostałe wieże regionu opisuje tekst Wieże ciśnień Śląska.

Najczęstsze pytania

Od czego zacząć zwiedzanie architektury Raciborza?

Od Ostrogu: zamek, browar, baszta, kościół św. Jana Chrzciciela i most leżą blisko siebie. Potem przejdź na Rynek do kolumny, fary i kościoła dominikanów.

Które budowle w Raciborzu są najstarsze?

Najstarsze są fara, uznana za najstarszy kościół miasta, oraz dominikański kościół św. Jakuba z XIII wieku. Przeprawa przez Odrę przy zamku istnieje od 1299 roku, a fragmenty murów datuje się na okres od XIII wieku.

Czy można wejść do zabytkowego gmachu sądu?

To czynny budynek sądowy, więc wnętrz nie zwiedzasz. Klasycystyczny gmach oglądasz z ulicy Nowej.

Czy do wszystkich kościołów w Raciborzu wejdę jak turysta?

To czynne świątynie parafialne, więc wizyta zależy od nabożeństw. Zachowaj ciszę i omijaj czas mszy.